Στην κατογορία Γνωρίζετε Ότι, θα βρείτε τις κάτωθι δημοσιεύσεις:

 ΠΑΛΙΕΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΤΟΥ ΜΑΡΓΑΡΙΤΙΟΥ

Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗ


ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ (ΒΟΥΛΗ) ΣΤΕΦΑΝΙΔΟΥ ΝΤΙΝΟΥ

Ο ΜΑΡΓΑΡΙΤΙΩΤΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΖΑΚΑΣ

Ο ΟΡΜΟΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ ΣΤΗΝ ΠΑΡΓΑ
ΚΑΙ Ο ΑΓΓΛΟΣ ΣΑΜΠΟΤΕΡ (Cris Woznhozse)

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΤΗΣ ΗΠΕΙΡΟΥ 1895

ΑΝΑΦΟΡΑ ΥΠΟΔΙΟΙΚΗΣΕΩΣ
ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΙΟΥ 1945

ΘΩΜΑΣ Φ. ΠΑΠΑΡΟΥΝΑΣ
(ΠΥΡΟΓΡΑΦΙΑ)


Ο ΟΠΛΑΡΧΗΓΟΣ  ΓΡ. ΚΟΛΙΟΥΣΗΣ ( ΣΠΑΝΟΒΑΓΓΕΛΗΣ ) 1912

Ο ΟΠΛΑΡΧΗΓΟΣ  ΜΑΡΚΟΣ ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΑΚΗΣ 1869-1957

ΜΙΑ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΗ ΠΟΙΗΤΙΚΗ ΣΥΛΛΟΓΗ ΑΠΟ ΠΟΛΕΜΙΚΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ
ΤΟΥ ΟΠΛΑΡΧΗΓΟΥ ΜΑΡΚΟΥ ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΑΚΗ O ΟΠΟΙΟΣ ΠΟΛΕΜΗΣΕ ΣΤΗΝ
ΗΠΕΙΡΟ ΤΟ 1912 ΚΑΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΣ.

ΣΚΑΛΑ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΣ ΙΣΤΟΡΙΚΑ 1912, (ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΡΙΟΥ ΜΠΙΚΑ).






ΠΑΛΙΕΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΤΟΥ ΜΑΡΓΑΡΙΤΙΟΥ

Απο τον πληθυσμο του Μαργαριτιου προερχονται μερικες αξιολογες
προσωπικοτητες
της προεπαναστατικης Ελλαδας, οπως
ο Φιλικος Φιλιππος Μαργαριτης.

Ας δουμε τι μας γραφει η Βικιπαιδεια και διαφορες αλλες πηγες που
βρηκαμε στα ιστορικα αρχεια της Βενετιας, σχετικα με το Μαργαριτι.
Η οικογενεια Μαργαριτι καταγεται απο το Μαργαριτι της
Θεσπρωτιας. Ηταν
μια πλουσια και αρχοντικη οικογενεια
που ασχολουνταν με την βιομηχανια των ερυθρων  και υφαντων 
νηματων.
Ο πλουτος και η προσωπικοτητα της οικογενειας αυτης
ειχε τραβηξει την
προσοχη και τον φθονο των Τουρκων
κατακτητων τοτε και τους καταδιωξανμε σκοπο να τους σκοτοσουν.
Η οικογενεια Μαργαριτι αναγκαστηκε να περισωσει οτι μπορουσε
και
κατεφυγε στον Τυρναβο. Εκει δεν εμηνε για πολυ διοτι
εξακολουθουσε
να κινδυνευει απο τους Οθωμανους  κατακτητες.
Αυτα συνεβησαν στο 1750
περιπου. Στο 1810 ο Φιλιππος
Μαργαριτης  γεννηθηκε στη Σμυρνη οπου ειχε εγκατασταθη η οικογενεια
μετα τον Τυρναβο (οπως μας πληρο-φορουν τα αρχεια της Βενετιας).
Στην Σμυρνη  η οικογενεια Μαργαριτι κατορθωσε να δημιουργησει
σημανικη
περιουσια την οποια διεθεσε στο μεγαλυτερο της μερος
για τον
αγωνα του Εθνους αφου υπηρξε και απο τα
πρωτα μελη
της Φιλικης Εταιριας.

Φιλιππος Μαργαριτης

Sample Image

Στις 31-7-1821 και οταν ο μικρος Φιλιππος ηταν μονο 11 χρονων οι
γονεις του τον πηραν μαζι με τα 5 αδελφια του και διεφυγαν νυχτα
 στα Ψαρα και απο εκει ολη η οικογενεια κατεληξε στη Ρωμη,
υστερα απο πληροφοριες οτι οι Τουρκοι σκοπευαν να τους δολοφονησουν
λογο συμμετοχης του πατερα τους (Φιλιππος και αυτος) στον Αγωνα.
Επιστρεφουν στην Ελλαδα με την απελευθερωση και τον ερχομο του
Καποδιστρια. Ο μικρος Φιλιπος σπουδαζει ζωγραφικη στην Ακαδημια
της Ρωμης με εξοδα του Ελληνικου κρατους για την προσφορα του πατερα
του στον Αγωνα. Αντιστοιχες σπουδες κανει και ο αδελφος του Γεωργιος
στο Παρισι. Σαν πρωτη περιοδο του εργου του θεωρειται το διαστημα
που δουλεψε μονος του 1853-1868. Ο Φιλιππος Μαργαριτης ηταν ο
πρωτος επαγγελματιας Ελληνας φωτογραφος. Ενας επιτυχημενος
ζωγραφος που στρεφεται προς τη φωτογραφια και δημιουργει
ενα καλο ονομα και πελατεια. Στο φωτογραφειο του
αποθανατιστηκαν μελη της βασιλικης Αυλης, Αγωνιστες της Επαναστασης,
κληρικοι, επωνυμοι της Αθηναικης κοινωνιας, πολιτικοι αλλα και απλοι
πολιτες. Στην αρχη σφραγιζει τις φωτογραφιες του με μια οβαλ μικρη
σφραγιδα που γραφει το ονομα του στα Γαλλικα και αργοτερα χρησιμοποιει
μια τυπομενη ετικετα σαν γραμματοσημο που κολλα πισω απο τις
φωτογραφιες του και αναφερει : ΦΙΛΙΠΠΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΗΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΟΣ
Πλατεια Νομισματοκοπειου 585 Αθηνα. Διδαξε επι 25 χρονια στη Σχολη
Καλων Τεχνων του Πολυτεχνειου και απεβιωσε το 1892.


 ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΗΣ

Ο Γεωργιος Μαργαριτης αδελφος του Φιλιππου, γεννηθηκε το 1814
  στη Σμυρνη (γονος και αυτος της παλιας οικογενειας του Μαργαριτιου).
Σπουδασε στο Παρισι ζωγραφικη και λιθογραφια. Το 1836 επεστρεψε στην
Αθηνα και διοριστηκε πρωτος καθηγητηςτης ζωγραφικης στη Σχολη των
Ευελπιδων. Συγχρονως ιδρυσε εργαστηριο ζωγραφικης στο οποιο
εγκατεστησε και μηχανηματα λιθογραφιας. Μαζι του στεγαστηκε
και ο αδελφος του οταν επεστρεψε στην Ελλαδα, αναφερεται δε
οτι το 1844 τον επισκευθηκε ο πρωθηπουργος Ιωαννης Κωλεττης.
Μαζι με τον αδελφο του ιδρυσαν το πρωτο φωτογραφειο
στην Αθηνα,εισαγωντας την τεχνη της φωτογραφιας στην Ελλαδα.
Απο το 1843 ως το 1853 επι δεκα χρονια διδαξε αμισθι, ανωτερα
ζωγραφικη, γυψογραφια και ελαιογραφια στο Σχολειο των
Τεχνων. Ο Γεωργιος Μαργαριτης, επηρεασμενος απο το νεοκλασικο
πνευμα, φιλοτεχνησε προσωπογραφιες Αγωνιστων και διαφορων προσωπι-
κοτητων της εποχης με μια διαθεση ωραιοποιησης και
εξιδανικευσης, αλλα και σκηνες απο την Ελληνικη Επανασταση, οπως
το εργο (Ο Καραισκακης ελαυνων προς την Ακροπολιν) και το (Τραυμα του
Καραισκακη κατα την εν Λιπεδω μαχην), για το σχεδιο του οποιου τιμηθηκε με
αργυρο μεταλλιο το 1870 στην εκθεση των Ολυμπιων. Επισης, σε συνεργασια
με τον αδελφο του, διακοσμησε με τοιχογραφιες τα ανακτορα και ιδιετερα
την αιθουσα του θρονου.

Γεωργιος Μαργαριτης 1814-1884.

Sample Image


 ΛΥΚΟΥΡΓΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΗΣ
(15 Αυγουστου 1895 - 1953)

Ο Λωρης (Λυκουργος) Μαργαριτης ηταν διακεκριμενος πιανιστας και
μουσουργος. Γεννηθηκε στις 15 Αυγουστου του 1895 στο Αιγιο. Υπηρξε
γονος
αρχοντικης οικογενειας, υιος του αρχιατρου Πετρου
Μαργαριτη, με
καταγωγη απο το Μαργαριτι Θεσπρωτιας και
της Υακινθης Μεσσηνεζη,
(θυγατερας του Σωτηριου Μεσσηνεζη,
δημαρχου Αιγιου και εγγονης του προκριτου Λεοντος Μεσσηνεζη, συζηγου
της αδελφης του Ανδρεα Λοντου), οικογενειες γνωστες απο την
Επανασταση του 1821.
Τα πρωτα μαθηματα πιανου, του τα παρεδωσε η μητερα του σε τρυφερη
ηλικια. Γρηγορα ομως τον ακουσε νααυτοσχεδιαζει στο πιανο και
εντυπωσιασμενη απο το ταλεντο του, τον οδηγησε στο Ωδειο Αθηνων.
Αυτο συνεβη οταν ο Μαργαριτης ηταν μολις 7 ετων και ενω ειχε ηδη
συνθεσει περισσοτερα απο δεκα εργα. Αρχικα ο Γεωργιος Ναζος, διευθυντης
του Ωδειου Αθηνων, ηταν επιφυλακτικος απεναντι στον νεαρο μουσικο,
ωστοσο οταν τον ακουσε να ερμηνευει με εκπληκτικη δεξιοτεχνια
τις συνθεσεις του, πεισθηκε για την ιδιοφυια του που τη θεωρησε εφαμιλλη
εκεινης του Μοτσαρτ. Το 1903 εδωσε εντυπωσιακη συναυλια
στην αιθουσα Wagner του Μοναχου,ερμηνευοντας δικες του συνθεσεις
μπροστα σε μελη της βασιλικης οικογενειας της Βαυαριας.
Ο λογοτεχνης Τομας Μαν,
συγκινημενος απο το ταλεντο του μικρου
Λωρη εγραψε το διηγημα (το Παιδι Θαυμα). O Bernh Stawenhagen
αρχισε να του παραδιδει ιδιετερα μαθη-ματα δωρεαν και το 1904
η Βασιλικη
Μουσικη Ακαδημια του Βερολινου εγραφε στην
Ελληνικη κυβερνηση:
(Ειναι επιτακτικον καθηκον να ληφθει
ιδιετερα μεριμνα δια την οσο το δυνατον τελειοτεραν καλλιεργειαν και
αναπτυξιν
της εντελως εξαιρετικης ιδιοφυιας του Λωρη Μαργαριτη).
Μεταξυ των ετων 1904 ως 1908 φοιτησε στο σχολειο της ελληνικης κοινοτητας
του Βερολινου, ενω παραλληλα σπουδαζε πιανο και θεωρια της μουσικης.
Παροτι δεν ειχε συμπληρωσει τα 18 του χρονια που απαιτουσε ο κανονισμος,
εγινε δεκτος στη Μουσικη Ακαδημια του Βερολινου οπου φοιτησε μεχρι

το 1914. Επιπλεον την ιδια χρονικη περιοδο φοιτησε στο γερμανικο
πανεπιστημιο του
Μοναχου με τον Berchhol Kellermann.
Το 1915 διορισθηκε καθηγητης πιανου στο Κρατικο ωδειο Θεσσαλονικης.
Το μουσικο επιπεδο τοτε της Συμπρωτευουσας, μολις δυο χρονια μετα την
απελευθερωση της, ηταν σε εμβρυακο σταδιο και παρολα ταυτα ο
Μαργαριτης κατορθωσε να ανεβασει κατα πολυ τον πηχη. Το 1936
εγινε υποδιευθυντης του Ωδειου, χωρις να διακοψει τις σχεσεις με την
Ευρωπη.
Εδινε τακτικα συναυλιες η συνεπρατε ως σολιστ με τις
πιο φημισμενες
ορχηστρες της Ευρωπης ερμηνευοντας δικα του
και ξενα εργα.
Το 1925 νυμφευτηκε την πιανιστα Ida Rozenkranz,
με την οποια πραγματο
ποιησε συναυλιες στην Ελλαδα
και στο εξωτερικο. Το 1928 διορισθηκε καθηγητης στην περιφημη
Μουσικη Ακαδημια ((Mozarteum)) του Σαλτσμπουργκ οπου
τα καλοκαιρια διδασκε
και εδινε διαλεξεις. Διετελεσε μελος
μελος κορυφαιων διεθνων μουσικων ιδρυματων και οργανισμων, οπως
της
Παγκοσμιου Εταιριας Μουσικοσυνθετων και συγγραφεων,
Μοτσαρτεουμ, μελος της ελλανοδικου επιτροπης διεθνων μουσικων
διαγωνισμων, οπως Τραγουδιου της Βιενης το 1913, ( Chorin ) της
Βαρσοβιας το 1937, και Πιανου της Γενευης το 1949.
Το 1945 διορισθηκε τακτικο μελος του Ανωτατου Διοικητικου Συμβουλιου
της Μουσικης (Δ.Α.Σ.Μ. του ελληνικου Υπουργειου Παιδειας. Επισης ιδρυσε
τον Συλλογο Φιλων του Μοτσαρτ στην Ελλαδα. Το 1953, λιγο πριν το θανατο
τουτιμηθηκε με το Μεγα Μεταλλιο Μοτσαρτ της Μουσικης Ακαδημιας του
Σαλτσμπουργκ και απο τον Βασιλια με τον Χρυσο Σταυρο των Ιπποτων
του Φοινικος. Πεθανε στις 27 Σεπτεμβριου του 1953
στο Νοσοκομειο Ερυθρος Σταυρος των Αθηνων απο φυματιωση και
ενταφιαστηκε στο κοιμητηριο του Παλαιου Φαληρου.

Πηγες: απο τη Βικιπαιδεια και
την ιστοσελιδα:
www.to vima.gr/default.asp

Καποια ακομη στοιχεια που ανακαλυψα για την οικογενεια
Μαργαριτη ειναι :
Οικογενεια Μαργαριτη:
απο το Μαργαριτι
της Θεσπρωτιας. α) Φιλιππος Μαργαριτης, μεγαλεμπορος
εγκατεστημενος στη Σμυρνη, εισηγαγε την βιομηχανια ερυθρων νηματων.
Μελος της Φιλικης Εταιριας, διεθεσε μερος της περιουσιας του καθως και αρκετα
ιδιοκτητα πλοια στον Αγωνα. Με το ξεσπασμα της Επαναστασης αναγκαστηκε
να καταφυγει στην Ιταλια.
β) Δημητριος, γιος του προηγουμενου, πολεμησε σε Χιο, Ερεσο και Τσαγγλι.
Πηγες: (17ος τομος σελ.147
Ιστ. αρχειο Βενετιας.

Sample Image 

(Ο Λυκουργος Μαργαριτης 1895 - 1953).

Σε αλλες ιστορικες πηγες γραφουν για το Μαργαριτι: (Απο τον ελληνικο
πληθυσμο του Μαργαριτι προερχονται μερικες αξιολογες προσωπικοτητες
της προεπαναστατικης Ελλαδας οπως ο Φιλικος Φιλιππος Μαργαριτης
1771-1844, που ανηκε σε φυγαδες Μαργαριτιωτες του Τυρναβου και
εισηγαγε στη Σμυρνη το συστημα της βιομηχανιας των ερυθρων νηματων
των Aμπελακιων. Oi γιοι του Δημητριος 1804-1833, που πολεμησε το 1821
με τα πλοια του Λεωνιδας, Αγαπη και αλλα, και Φιλιππος 1810- 1892 που
διδαξε επι 25 χρονια στη Σχολη Καλων Τεχνων του Πολιτεχνειου.

Για την οικογένεια Μαργαρίτη, (που το ονοματης συνδέεται ιστορικά με το
όνομα της κωμόπολης Μαργαριριου), από ότι γνωρίζω δεν έχει γίνει στο
παρελθόν έως και σήμερα καμια προσπάθεια επικοινωνίας, με απογόνους
της οικογενειας αυτής, ώστε να αντλήσουμε περαιτέρω ιστορικά στοιχεια,
και αυτό το θεωρώ λάθος από εμάς τους Μαργαριτιωτες.

(Ελπιζω ο μελλοντικος ιστορικος του Μαργαριτιου να λαβει υποψην αυτα
τα μοναδικα ιστορικα στοιχια που παρουσιαζουμε  για το Μαργαριτι).

Μεταφορα: Θωμας Στ.Γκινης
Απριλης 2010.



ΓΝΩΡΙΖΕΤΕ ΟΤΙ ;

Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗ

Ο Νικόλαος Στεφανίδης κατάγονταν από την Βύσανη Πωγωνίου. Ήταν γιατρός στο ρωσικο
στρατό. Πρέπει να γεννήθηκε πριν το 1800. Στην περίοδο του 1800 η οικογένεια αυτή
κυνηγήθηκε από τον τύραννο της Ηπείρου Αλη-Πασα και αφού πήγαν για λίγο στην
Καβαλα, επιστρέφουν και εγκαταστάθηκαν στο Μαργαρίτι. Ο Νικόλαος είχε τρία παιδιά,
τον Ιωάννη, τον Φίλιππο και τον Κωνσταντίνο. Ο Φίλιππος και ο Κωνσταντίνος είχαν
αρτοποιείο στο Μαργαρίτι την εποχή αυτή. Τότε, στην περιοχή του Μαργαριτίου, την
ηγεμονία της περιοχής είχαν οι (εξισλαμισμένοι) Τσαπαραιοι Αγάδες, οι οποιοι ήταν σε
εμπόλεμη κατάσταση με τον Αλη-Πασα, και πήραν υπό την προστασία τους την
οικογένεια Στεφανίδη. Ο Νικόλαος ήταν διορισμένος ως τοποτηρητής για την ασφάλεια
των κατοίκων της περιοχής. Ο Κωνσταντίνος επειδή κυκλοφορούσε με την φουστανέλα
του και ένα Σπαθί (Πάλα), τον φώναζαν Κώστα-Πάλα. Ο Ιωάννης Στεφανίδης είχε πέντε
κορίτσια και έναν γιο τον Χρηστο. Σε αρκετές μάχες των Σουλιωτών εναντίον του
Αλη-Πασα, όπου συμμετείχαν και οι αγάδες του Μαργαριτίου,υπέρ των Σουλιωτών
(για τα δικά τους συμφέροντα βεβαια), μαζί με τους χριστιανούς κατοικους της περιοχής
Μαργαριτίου, η οικογένεια Στεφανιδη συμμετείχε στις μάχες αυτές.
Ο Χρηστος με το παρώνυμο Χριστογιάννης ήταν

σεβαστός από την τοπική κοινωνία και οικονομικά εύρωστος. Δεν έχουμε πληροφορίες
για το επάγγελμα του, από ότι έχει γράψει στο παρελθόν η εγγονή του Τούλα - Ολγα
Στεφανίδη, απεβίωσε την πρώτη  Νοεμβρίου του 1931. Άφησε απογόνους τον Ιωάννη,
δίνοντας του το όνομα του πατέρα του. Ο Ιωάννης σπούδασε γιατρός και υπηρέτησε στο
Μαργαρίτι για αρκετά χρονια. Παντρεύτηκε την Ανδρομάχη Μέξη-Παναγιωτίδη και
απέκτησαν τρις κόρες την Παρασκευή (Βουλη), την Τούλα-Ολγα, και την Καλλιόπη,(Πιπίτσα).

ΣΣ.Το κείμενο έχει γραφτεί το 1942 από την Τούλα-Oλγα Στεφανίδου.
Πηγες: από το βιβλίο της, Μαργαρίτι Γενεθλια Γη.




ΓΝΩΡΙΖΕΤΕ ΟΤΙ ;


ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ (ΒΟΥΛΗ) ΣΤΕΦΑΝΙΔΟΥ ΝΤΙΝΟΥ

Η Βουλη Στεφανιδου-Ντινου γεννηθηκε στο Μαργαριτι το 1926.
Τον Ιουλιο του 1941 μαζι με τις μεγαλυτερες αδελφες της Τουλα και
Πιπιτσα, με την καθοδηγηση του τηλεγραφητη του χωριου (και μετεπειτα
βουλευτη της ΕΔΑ) Γερασιμου Πριφτη, σχηματισαν την πρωτη αντιστασιακη
ομαδα του Μαργαριτιου. Το φθινοπωρο του 1941 στην Παραμυθια,
γνωριστηκε στο Γυμνασιο με τον πρωτο αντιστασιακο Νεολαιο Ζηκο Ντινο
(μετεπειτα συζυγο της) που την οργανωσε στο ΕΑΜ Νεων του
Γυμνασιου. Καθ,ολη την διαρκεια της Κατοχης προσφερε υπηρεσιες,
μεταφε
ροντας ειδησεις και πληροφοριες στις ομαδες του ΕΛΑΣ,
περνωντας μεσα
απο τις Ιταλικες γραμμες του εχθρου, ποτε
μονη και ποτε με αλλους νεολαιους.
Το 1943, λογο εκκαθαριστικων επιχει-
ρησεων των Γερμανων κατεφυγε στην Παργα συνεχιζοντας την αντιστασιακη
δραση μεσα απο την ΕΠΟΝ. Για τη δραση της αυτην το μεταδεκεμβριανο
κρατος την εστειλε δυο φορες
στο στρατοδικειο, διοτι (αναμοχλευσε
πολιτικα παθη). Το 1946 την απεκλεισαν απο την Παιδαγωγικη
Ακαδημια Ιωαννινων, αν
και πετυχε πρωτη, λογω κοινονικων φρονηματων.
Η Βουλη ομως επιμενει
και δινει εξετασεις και επιτυγχανει στην
Νομικη και γινεται η πρωτη γυναικα δικηγορος του Νομου Θεσπρωτιας,
το 1954. Μεχρι την συνταξιοδοτηση της παλεψε για τις ιδεες της.
Υπηρξε ιδρυτικο μελος στην ΕνωσηΕλληνιδων Νομικων και επι 20 χρονια
μελος του ΔΣ της. Ιδρυτικο μελος του Συνδεσμου Ελληνιδων Επιστημονων,
μελος του Γενικου Συμβουλιου της Πανελλαδικης Ενωσης Γυνεκων και
Προεδρος του οικιου Παραρτηματος της Δαφνης (Αθηνων). Μεσα απο
την
κοινωνικη και συνδικαλιστικη τηςδραστηριοτητα, μετεδιδε τις ιδεες
για την Ειρηνη και τον αφοπλισμο. Για αυτες τις δραστηριοτητες, υπεστη
διωξεις απο το καθεστως των Συνταγματαρχων του 1967. Ομως ουδεποτε
υποχωρησε, σταθηκε παντα διπλα στον αγωνιστη συζυγο της Ζηκο Ντινο,
στις εξοριες και το ΕΑΤ- ΕΣΑ. Με την μεταπολιτευση ο Δικ. Συλ. Αθηνων
αναγνωριζοντας την προσφορα της, την επελεξε ως μελος του ΔΣ του
ταμειου Προνοιας Δικηγορων Αθηνων και Προεδρο της Επιτροπης
Εκκαθαρισης Μητρωου. Μετα δε την συνταξιοδοτηση της το 1991 και
μεχρι
το θανατο της, υπηρξε μελος του ΔΣ και Αντιπροεδρος του Συλλογου
Συνταξιουχων Δικηγορων.
Εφυγε ξαφνικα, την 11-12-2009.

(Γυναικες στο ΕΑΜ 1940)

Sample Image


Η Παρασκευη (Βουλη) ηταν κορη του Ιατρου Ιωαννη Στεφανιδη στο Μαργαριτι
την
εποχη του 1920. Πηγες: απο τον ημερησιο τυπο  της 15-2-2010.

 Απριλης 2010.    



ΓΝΩΡΙΖΕΤΕ ΟΤΙ ;



ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΖΑΚΑΣ
 

Sample Image

Ο
Στρατηγός Κωνσταντίνος Απ. Ζάκας γεννήθηκε στο Μαργαρίτι
στις 14-3- 1916. Τα πρώτα γράμματα τα έμαθε στο Μαργαρίτι και στη
συνεχεια σπούδασε στη σχολη Ευελπίδων και πρώτος στο όπλο του πήρε το
πτυχίο και το σπαθί, με το βαθμό του Έλληνα Ανθυπολοχαγού του πεζικού.
Έλαβε μέρος στον Ελληνοϊταλικό πόλεμο του 1940 και διακρίθηκε για το
θάρρος και την ανδρεία. Με την κατάρρευση του μετώπου, φυγαδεύτηκε
στη Μέση Ανατολή και υπηρέτησε υπό τον Στρατηγό Τσακαλώτο.
Στο Ελληνικό εκστρατευτικό σώμα, που πήρε μέρος στη δύναμη κατοχής
στην Ιταλία, ήταν Διοικητής του Λόχου στο Rimini και επάξια ανταπόκρίθηκε
στα καθήκοντα και υποχρεώσεις του Έλληνα αξιωματικού.
Είχε άρτια στρατιωτική κατάρτιση και διακρίνονταν για την φιλομάθεια
του, το ήθος και την γενναιότητα. Υπηρέτησε πολλά χρονια στο στρατηγείο
του ΝΑΤΟ, στη Νεάπολη της Ιταλίας σε μεγάλους σχηματισμούς και σε
επιτελικά γραφεία. Η Δικτατορία τον βρήκε Στρατιωτικό Διοικητή
 στα Νησιά του Αιγαίου, αλλα δεν ήταν αρεστός στους
Συνταγματάρχες και τον αποστράτευσαν.
Πριν από την αποστράτευση του το 1968,  ανάμεσα σε φιλική του παρέα
στο καφενείο των Μαργαριτιωτων Θανάση και Παντελή Κοσμά, στην
είσοδο του Ζαππείου Μεγάρου, έγινε μια μέρα κουβέντα.
Ποτε Στρατηγέ Κώστα θα σε δούμε και σένα υπουργό ; του είπε ο
Θανάσης Κοσμάς. Ναι Θανάση του απάντησε ο Ζάκας και οι στρατιωτικοί
γίνονται πολιτικοί, αλλα πρώτα παραιτούνται κι αν πολιτευτούν και
εκλεγουν από το Λαό στο Κοινοβούλιο γίνονται υπουργοί,
 αλλα ποτε με το όπλο και την στρατιωτική  λεοντή.
Αυτά κι αλλα πολλά αποτελούν τις παρακαταθήκες ενός απλού,
 σεμνού και μεγάλου στρατιώτη.
 Αυτός  ήταν ο Μαργαριτιωτης Στρατηγός Κωνσταντίνος Ζάκας.
 
 
 
  Πηγες: τα Νέα Του Μαργαριτίου, εποχής 1986 άρθ. φύλλου 53-54.
Άρθρο του Αθανασίου Κακούρη
Μεταφορά Θωμάς Στ. Γκίνης 2010

 


ΓΝΩΡΙΖΕΤΕ ΟΤΙ ;

Ο ΟΡΜΟΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ ΣΤΗΝ ΠΑΡΓΑ

(Γλυκυ δε υδωρ εν θαλασση δηλον εστιν εν τη Θεσπρωτιδι κατα το
Χειμεριον καλουμενον, μας αναφερει ο Παυσανιας, και ο γλυκυς λιμην
κατα τον Ομοιρο.)

Ο Ορμος του Αη Γιαννακη.

Sample Image

Στον ανωτερο ορμο του Αγιου Ιωαννου (πριν το Λιχνος) της Παργας,
προσεγγυσε κατα την Γερμανικη κατοχη ενα Βρετανικο υποβρυχιο και
παρελαβε τον Αγγλο σαμποτερ (Chris Woznhozse) Κρις Γουντχαουζ, που
ειχε ανατιναξει την Γεφυρα του Γοργοποταμου, σε συνεργασια  με τις
αντιστασιακες ομαδες του Ναπολεοντα Ζερβα και του Αρη Βελουχιωτη.


Sample Image

Στην φωτο, ο Αρχηγος της Συμαχικης Στρατιωζικης αποστολης
Κρις Γουντχαουζ, με τον Ανθ/γο Χρηστο Παπαδατο κατα την
περιοδο της Αντιστασης. Επισης οπως λεει η παραδοση στα
αριστερα του κολπου του Αη Γιαννακη ηταν μια αρχαια Ελληνικη
πολιτεια η
οποια βουλιαξε και σημερα βρισκεται στο βυθο. Απο τον
βυθο του κολπου
αυτου αναβλυζουν πηγες με γλυκο νερο εως επανω
στην επιφανεια της θαλασσας.

  Πηγες: απο την εγκυκλοπαιδια
ΗΠΕΙΡΟΣ 4000 χρονια Ελληνικης ιστοριας και πολιτισμου.



ΓΝΩΡΙΖΕΤΕ ΟΤΙ ;


ΑΠΟΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΚΑΤΟΙΚΩΝ ΤΗΣ ΕΠΑΡΧΙΑΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΙΟΥ

Απο την Τουρκικη Στατιστικη της Ηπειρου στο Σαλμανε του 1895.

Επαρχια ( Καζας) Μαργαριτιου:

Στο Μαργαριτι καταμετρηθηκαν: Σπιτια 546  Αρενες 1.153 Θηλεις 1.077
    
Στο Ελευθερι (Σενιτσα) Σπιτια 55  Αρενες 166  Θηλεις 138.

Στο Λιβαδαρι  Σπιτια 31  Αρενες 78  Θηλεις 83.

Στο Παλεοκαστρο (Βραστοβο)  Σπιτια 50   Αρενες 123  Θηλεις 107.

Στην Καταβοθρα (Λιουρατι) το αρχαιο Ηλιορατον
Σπιτια 163 
Αρενες 379   Θηλεις 339.

Στη Μηλοκοκκια  Σπιτια 19   Αρενες 50   Θηλεις 39.

Στην αγια Κυριακη  Σπιτια 10  Αρενες 23  Θηλεις 19.

Στο Σπαθαρατι (Σπαθαραιοι) Σπιτια 23 Αρενες 72  Θηλεις 67.

Στο Μορφατι  Σπιτια 23  Αρενες 44  Θηλεις 30.

Στο Πυργι (Μουρι) Σπιτια 5  Αρενες 9 Θηλεις  8.

Στη Μαζαρακια Σπιτια 318 Αρενες 775 Θηλεις 639.

Στην Περδικα (Αρπιτσα) Σπιτια 386 Αρενες 768  Θηλεις 682.

Στην Αγυα Σπιτια 186 Αρενες 496 Θηλεις 484.

Στην Ανθουσα (Ραπεζα)Σπιτια 101 Αρενες 279 Θηλεις 251.

Στην Παργα Σπιτια 377  Αρενες 893  Θηλεις 809.

Στο Σικοχωρι (Σμοκοβινα) Σπιτια 33 Αρενες 102 Θηλεις 91.

Στην Αμουδια (Σπλαντζα) Σπιτια 34 Αρενες 106 Θηλεις 107.

Στην Γλυκη Σπιτια 41 Αρενες 75 Θηλεις 76.

Στην Κυψελη Σπιτια 43 Αρενες 133 Θηλεις 129.

Στην Κορωνη Σπιτια 27 Αρενες 83 Θηλεις 81.

Στο Κορωνοπουλο Σπιτα 28 Αρενες 54 Θηλεις 63.

Συνολο της επαρχιας Μαργαριτιου:
Σπιτια 5.224 Αρενες 12.576 Θηλεις 11.379
Συνολο κατοικων 23.955

Εδω δεν αναφερονται ολα τα χωρια της επαρχιας Μαργαριτιου.
Η Στατιστικη του 1895 ειναι η μονη ως σημερα δημοσιευμενη πηγη
που απαριθμει αναλυτικα το συνολικο πληθυσμο της Ηπειρου κατα πολεις
και χωρια πριν απο την καταλυση της Οθωμανικης εξουσιας στον
πρωτο βαλκανικο πολεμο του 1913.

Πηγες: Χρονογραφια Ηπειρου
του Παναγιωτη Αραβαντινου,

και απο την ιστοσελιδα

helios-eie.ekt.gr



 

ΓΝΩΡΙΖΕΤΕ ΟΤΙ ;

ΑΝΑΦΟΡΑ ΤΗΣ ΥΠΟΔΙΟΙΚΗΣΕΩΣ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΙΟΥ 1945
σχετικά με τους Αλβανοτσάμηδες

ΥΠΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ
ΜΑΡΓΑΡΙΤΙΟΥ
5  ΟΚΤΟΒΡΙΟΥ 1945

Μια σπουδαία από ιστορική άποψη αναφορά της τότε
Υποδιοικήσεως
Χωροφυλακής Μαργαριτίου.

 Δημοσιεύουμε μέρος της ανέκδοτης υπηρεσιακής αναφορά της
Υποδιοικήσεως Χωροφυλακής Μαργαριτίου, η οποια αναφέρεται στους
Αλβανούς
Τσάμηδες της Θεσπρωτίας, την άψογη στάση της
Ελληνικής πολιτείας
προς αυτούς και τα εγκλήματα που διέπραξαν
οι αλβανοτσάμηδες στα
χρονια της γερμανοϊταλικής κατοχής.

 Το αποκαλυπτικό αυτό ιστορικό ντοκουμέντο, το οποιο
υπογραφει
ο Διοικητής της Υποδιοικήσεως Χωροφυλακής
Μαργαριτίου Αντωνιος  Πισογιαννάκης, Ανθυπομιραίρχος, 

μας το παρεχώρησε ο κ. Νικόλαος Πάντος, κάτοικος Ιωαννίνων,
τον
οποιο θερμά ευχαριστούμε.

 Αναλυτικό πινακα, σύμφωνα με την απογραφή του 1940, όπου διαφαίνεται
ότι η αναλογια των Αλβανοτσαμηδων έναντι των Ελλήνων της Θεσπρωτίας
δεν έφθανε ούτε το 1/3 του συνόλου των κατοίκων της περιοχής αυτης.

Αναφορά της Υποδιοικήσεως Χωροφυλακής Μαργαριτίου
(5 Οκτωβρίου 1945)

Ελληνική Βασιλική Χωροφυλακή Υποδιοίκησης Χωροφυλακής
Μαργαριτίου Αριθ. Πρωτ. 30/1/3

Εν Μαργαριτίω τη 5η Οκτωβρίου 1945
Προς Γενικήν Διοίκησιν Ηπείρου,Δ/νσιν Εσωτερικών
Τμήμα Α'
Ιωάννινα

Λαμβάνω την τιμήν, εις εκτέλεσιν της υπ' αριθ. 10355 ε.ετ.
υμετέρας διαταγής, να υποβάλλω προσηρτημένος.
1. Ονομαστικήν κατάστασιν των εκτελε-
σθέντων χριστιανών υπό μουσουλμάνων κατά το διάστημα
της
εχθρικής κατοχής.
2. Ονομαστικήν κατάστασιν αρπαγέντων υπό των μουσουλμάνων
κατά
το αυτό διάστημα.
3. Ονομαστικήν κατάστασιν εγκλημάτων τιμής, πράξεων λαβουσών χώραν
υπό μουσουλμάνων κατά ελληνίδων κατά το αυτό ως άνω διάστημα.
4. Ονομαστικήν κατάστασιν των συλληφθέντων χριστιανών υπό των
μουσουλμάνων και παραδοθέντων υπό αυτών εις τους Ιταλούς και
Γερμανούς,
παρ' ων εξετελέσθησαν.
5. Ονομαστικήν κατάστασιν χριστιανών συλληφθέντων υπό των μουσουλμάνων
και παραδοθέντων υπ' αυτών εις τους Ιταλούς και Γερμανούς παρ΄ ων
εφυλα
κίσθησαν ή, εκρατήθησαν ως όμηροι.
6. Περιληπτικήν κατάστασιν προξενηθεισών ζημιών εις βάρος των
χριστιανών υπό των μουσουλμάνων.
7. Ονομαστικήν κατάστασιν φονευθέντων μουσουλμάνων υπό χριστιανών
κατά
το διάστημα της κατοχής και ληφθείσας μαρτυρικάς καταθέσεις
κατοίκων της περιφέρειας και να αναφέρω τα εξής.

Από 150 ετών και μέχρι της κηρύξεως του ελληνοϊταλικού πολέμου η
κατάστασις από απόψεως αναλογικής συνθέσεως του πληθυσμού των χωρίων
των υπαγομένων εις την περιφέρειαν της Υπ/σεως Χωρ/κης
Μαργαριτίου είχεν περίπου ως εξής:

1) Κοινότης Μαζαρακίας μετά των συνοικισμών Κόντρα και Πάνινα,
2) Κουρτεσίου μετά του συνοικισμού Βερβίτσα, 3) Καταβόθρα μετά των
συνοικισμών Γουρί και Μηλοκοκίας, πληθυσμός αμιγής μουσουλμανικός,
4) Καρτερίου μετά του συνοικισμού Συκοχωρίου, πληθυσμός του μεν
Καρτεσίου χριστιανικός, του δε Συκοχωρίου μουσουλμανικός,
5) Μαργαριτίου κατά τα 9/10 μουσουλμάνοι και κατά 1/10 χριστιανοί ,
6)Ελευθερίου , Λειβαδαρίου, Σπαθαραίων μετά του συνοικισμού Μορφάτι.
Ανθούσης , Αγιάς αμιγής χριστιανικός πληθυσμός,
7) Πάργας μετά του συνοικισμού Αγίας Κυριακής κατά 6/7 χριστιανοί
και κατά το 1/7 μουσουλμάνοι, ουχί αλβανικής καταγωγής, κατοικούντες
εν τη κωμοπόλει Πάργας.
8) Πέρδικας κατά τα 9/10 μουσουλμάνοι και κατά 1/10 χριστιανοί κυρίως
από
το έτος 1922 και εντέυθεν πρόσφυγες εκ Μικράς Ασίας και τινες
οικογένειαι
εκ της νήσου Ικαρίας εγκατασταθείσαι κυρίως χάριν
γεωργικής εκμεταλλεύσεως.

Τέλος 18 χωριά της περιοχής Φαναρίου κατοικούντα αποκλειστικώς παρά
χριστιανών, των υπολοίπων χωρίων της αυτής περιοχής υπαγο-
μένων εις την περιφέρειαν Υπ. Χωρ. Παραμυθίας.
Τα χωριά της περιφερείας Φαναρίου ως και τα τοιαύτα Σπαθαράτι, Μορφάτι,
Αγία Κυριακή, Πάργα και Πυργί (συνοικισμός κοιν. Ελευθερίου) από
της εποχής του Αλή Πασά απετέλουν τσιφλίκι ανήκοντα εις διαφόρους
μουσουλμάνους γεωκτήμονας οι εις αυτά δε εγκατεστημένοι χριστιανοί
κολλήγοι, εκαλλιέργουν τους αγρούς καταβάλλοντες εις τους
ιδιοκτήτας το 1/3 της όλης παραγωγής. Πάντως οι χριστιανοί ουδεμίαν
είχον πρωτοβουλίαν, τα πάντα δε εξηρτώντο από τη θέλησιν των
γεωκτημόνων. Μετά την κατά τα έτη 1912-1913 απελευθέρωσιν ναι μεν
οι χριστιανοί της περιφέριας απέκτησαν την εθνικήν αυτών ανεξαρτησίαν και
ελευθερίαν, η κατάστασις όμως δια τους εγκατεστημένους εις τα
αγροκτήματα των γεωκτημόνων μουσουλμάνων κατ' ουδέν μετεβλήθη,
διότι εξηκολούθει υφιστάμενη η μεγαλοϊδιοκτησία μέχρι του 1922, ότε
ελήφθη το μέτρον της αναγκαστικής απαλλοτριώσεως των κτημάτων
τούτων υπέρ των εις αυτά εγκατεστημένων καλλιεργητών χριστιανών.

Η υπό του Ελληνικού στρατού
απελευθέρωσις και του τμήματος τούτου
της Ηπείρου, του μικτού από απόψεως συνθέσεως πληθυσμού, κατ' ουδέν
απολύτως μετέβαλεν την κατάστασιν δια τους μουσουλμάνους, οίτνες
αποκτήσαντες την ελληνικήνυπηκοότητα δια της αθρόας πολιτογρα-
φήσεως, εξηκολούθησαν κατέχοντες τας περιουσίας των και απολαμβάνοντες
γενικώς των αυτών με τους χριστιανούς δικαιωμάτων, θεωρούμενοι και ούτοι
αδιακρίτως έλληνες πολίται. Προϊόντος του χρόνου απεδίδοντο επί
πάσης φύσεως επιχειρήσεις υπό την προστασίαν της προοδευτικής
ελληνικής νομοθεσίας δύναταί τις ειπείν αδιστάκτως ότι εβελτίωσαν
σημαντικώς την οικονομικήν των θέσιν, πλείστοι δε εκ τούτων άσημοι
και χειρόνακτες επί τουρκοκρατίας, απέκτησαν περιουσίαν και απετέλεσαν
σημαίνοντας οικονομικούς παράγωντες. (Σειμ.φεύγοντας οι Τούρκοι το 1924
τους άφησαν τα κτήματα τους για να μην τα πάρουν οι Έλληνες, με ψεύτικα χαρτιά
και ψευδομάρτυρες που επιβεβαίωναν οι μουσουλμάνοι μουφτήδες τότε στο
Μαργαρίτι)). Από απόψεως τέλος πολιτικών και θρησκευτικών προνομίων
η στάσις της ελληνικής Διοικήσεως υπήρξεν, ως είναι γνωστών, άψογος.
Η επιτέλεσις των θρησκευτικών των καθηκόντων ήτο απολύτως ελευθέρα και
άνευ ουδεμίας κρατικής επεμβάσεως. Οι θρησκευτικοί αυτών λειτουργοί
διωρίζοντο απ' ευθίας παρά του αρμοδίου Μουφτή ανεξελέγκτως. Η διαχείρισις
βακουφικών κτημάτων απετέλει αναφαίρετον και ανεξέλεκτον δικαίωμα
των θρησκευτικών αυτών αρχών, καίτοι δεν υφίσταντο νόμοι διέποντες
την διοίκησιν και διαχείρησιν των βακουφίων ως ο Α.Ψ.Σ. τοιούτος, ούτινος
η ισχύς επεξετάθη και εις την απελευθερωθείσαν Ήπειρον, περιέχοντες
δικαίωμα εποπτείας και ελέγχου των ελληνικών Αρχών. Εν τούτοις δια
λόγους σκοπιμότητος, ουδέποτε εφηρμόσθησαν οι νόμοι αυτοί.
Η αυτοδιοίκησις ησκείτο παρ' αυτών των μουσουλμάνων, τα όργανα
δε αυτής εξελέγοντο δια καθολικής ψηφοφορίας. Επόμενον δε ήτο, όπου
επληοψήφει το μουσουλμανικόν στοιχείον, εξελέγοντο εξ ολοκλήρου
μουσουλμάνοι. Δια να κατανοηθεί δε πλήρως το μέγεθος των πολιτικών
αυτών ελευθεριών, αρκεί να λεχθή ότι κατά την διάρκειαν ακόμη της Δικτατορίας
1936-1940 γενομένης ανασυνθέσεως εις την τοπικήν αυτοδιοίκησιν και τότε
ακόμη διωρίσθησαν μουσουλμάνοι, εις τας μικτάς δε κοινότητας και πάλιν
την πλειοψηφίαν διέθετον αυτοίοι μουσουλμάνοι εις τε την αυτοδιοίκησιν
και λοιπούς οργανισμούς. Η εκπαίδευσις ετέλει βεβαίως υπό την
προστασίαν του Κράτους, ου ήττον δια τας μουσουλμανικάς Κοινότητας,
διωρίσθησαν μισθοδοτούμενοι ως και οι λοιποί υπάλληλοι, διδάσκαλοι της
μουσουλμανικής θρησκείας, οίτινες  κατ' αυτήν ακόμη την περίοδον της κατοχής,
όπου οι μουσουλμάνοι ενέσπειρον τον όλεθρον και την καταστροφήν
εις τα χριστιανικά χωρία, οι διδάσκαλοι ούτοι εμισθοδοτούντο παρά του
Δημοσίου ταμείου. Το άκρον άωτον της ανεκτικότητος του κράτους και της
αψόγου πολιτικής αυτού, έναντι της μειονότητος ταύτης, απετέλεσαν ο
διορισμός διδασκάλων της Αλβανικής γλώσσης !!!! εις πολλά χωρία, καίτοι οι
αρμόδιοι εξ αδιασείστων στοιχειων, εγνώριζων ότι ησκείτο εις την περιφέριαν
Τσαμουργιάς αντεθνικωτάτη προπαγάνδα εκ μέρους προυχόντων
μουσουλμάνων, εξυπηρετούντων τα αλβανικά συμφέροντα εις βάρος
της ακεραιότητος της Ελλάδος, ήτις μετά τόσης στοργής περιέβαλεν αυτούς.
Η αγροτική ασφάλεια είχεν αποκατασταθή πλήρως, τα κατώτερα δε
όργανα αυτής δια τας μουσουλμανικάς κοινότητας διωρίζωντο εκ μουσουλμάνων.
Η δικαιωσύνη απενέμετο εξ ίσου και άνευ ουδεμίας απολύτως διακρίσεως,
είναι δε γεγονός αναμφισβήτητον ότι εις πολλάς περιπτώσεις ποινικών
υποθέσεων τα δικαστήρια επεδείκνυον υπέρμετρον επιείκειαν προκειμένου
περί μουσουλμανικών, δια λόγους βεβαίως υπερτέρας και αυτονοήτου σκοπι-
μότητος. Εις την άσκησιν των εκλογικών των δικαιωμάτων ήσαν απολύτως 
ελεύθεροι, αι δημόσιαι υπηρεσίαι ήσαν πάντοντε εις την διάθεσίν των, ασφαλώς
δεν θα είχον και ενεργοτέραν ανάμιξιν εις την διοίκησιν, αφού εκέκτηντο την
ελληνικήν υπηκοότητα, εάν δεν ήσαν κατά το σύνολον αγράμματοι.

Δια να καταδειχθή το μέγεθος της πολιτικής αυτών ελευθερίας περιορίζομαι
μόνον εις το να αναφέρω ότι ο άλλοτε Πρόεδρος της Κοινότητος Μαργαριτίου
Γιασίν Σαντίκ, όστις κατά την διάρκειαν της κατοχής απέβη ο τρομερότερος
δικαστής των χριστιανών, είχεν εξελιχθή εις σημαίνοντα πολιτικόν
παράγοντα, ρυθμίζοντα και αυτήν ακόμη την θέσιν δημοσίων υπαλλήλων,
οίτινες εις τούτον κατέφευγον οσάκις επεθύμουν να επιτύχουν άδειαν, μετάθεσιν
κλπ. Είναι δε αξιοσημείωτον το γεγονός ότι κατά το έτος 1936 συνεταξίδευσεν
από Πρέβεζαν εις Ιωάννινα δι' αυτοκινήτου μετά του Γενικού Διοικητού
Ηπείρου, ανώτερος δε κρατικός λειτουργός κατελθών εξ Ιωαννίνων εις Πρέβεζαν ίνα
υποδεχθή και συνοδεύση τον αφιχθέντα Γενικόν Διοικιτήν, δεν ηξιώθη της τιμής
να λάβη θέσιν εντός του αυτοκινήτου τοποθετηθείς πλησίον του σωφέρ,
διότι η θέσις αυτή, μοναδική άλλως τε, κατείχετο παρά του Γιασίν Σαντίκ, καθη-
μένου παραπλεύρως του Γενικού Διοικητού. Η Αγροτική τράπεζα εχορήγη δάνεια
καλλιεργητικά μακροπρόθεσμα και 9μηνα, ου μόνον ανευ ουδεμίας διακρίσεως
αλλά τουναντίον μεγαλύτερα ποσά εις τους μουσουλμάνους πράγμα όπερ
προεκάλεσεν την αγανάκτησιν και τα εύλογα παράπονα των χριστιανών.
Αι φορολογικαί υπηρεσίαι επεδείκνυον πνεύμα επιείκειας έναντι των μουσου-
λμάνων προς ους παρείχον πάσαν δυνατήν φορολογικήν διευκόλυνσιν
και κυρίως μετά την αναγκαστικήν απαλλοτρίωσιν των τσιφλικίων, οι
ιδιοκτήται των οποίων προέβαλον πάντοτε το ζήτημα τούτο ως αιτιολογικόν
αξιώσεων πάσης φύσεως.

(Η Φωτογραφία κάτω, είναι της εποχής του 1913, μετά την απελευθέρωση και απεικονίζει
τους Μουφτήδες μουσουλμάνους και τους Ελληνες χριστιανούς κατοικους του Μαργαριτίου.
Ο Αξιωματικός με την στολή είναι ο Κωνσταντίνος Μπακούρος και πίσω του δεξιά
με την ρεπούμπλικα ο Ανδρέας Πάκος. Ήταν τότε που οι μουσουλμάνοι δήλωναν
έλληνες και ότι μαζί με τα αδέλφια τους χριστιανούς, θα πολεμήσουν στο πλευρό
της μητέρας πατρίδας Ελλάδος !!! Δεν το έπραξαν όμως ούτε στον πρώτο
ούτε και στον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, αντιθετος στράφηκαν εναντιων
της μητέρας πατρίδας Ελλάδας !!!
Για αυτό όπως έστρωσαν ετσι και θα κοιμηθούν λέγαμε παλιά στο Μαργαρίτι).





Γενικώς η στάσις των Αρχών και της ελληνικής Διοικήσεως έναντι των
μου
σουλμάνων υπήρξεν τόσον φιλελευθέρα και αξιοπρεπής,
ώστε να μη δύναται να
συγκριθή προς την θέσιν των μειονοτήτων
άλλων κρατών. Παρά πάντα
όμως ταύτα οι μουσουλμάνοι της Τσα-
μουργιάς άπαντες αλβανικής καταγωγής, πλην των της Πάργας, καίτοι τοιούτων
απελάμβανον προνομίων, εν τούτοις ουδέποτε ηθέλησαν να εκτιμήσωσι δεόντως
την άψογον προς αυτούς στάσιν της ελληνικής Διοικήσεως, ειλικρινώς να
αφομιωθώσι προς το ελληνικόν στοιχειον, αποβάλλοντες ούτω από την ψυχήν το
εμφολεύον εις αυτούς φυλετικόν μίσος κατά των χριστιανών.
Εις ολόκληρον την περιφέρειαν (Τσαμουριάς ) παρετηρείτο ζωηρά
προπαγανδιστική κίνησης εις βάρος των Ελληνικών συμφερόντων και
της Ελληνικής ακεραιότητας, πάντοτε δε το τμήμα τούτο το εθεώρουν ως
αναπό
σπαστον μέρος της αλβανικής επικρατειας.

Η αντεθνική αυτή κίνησης κατευθύνετο εκ του εσωτερικού της Αλβανίας και
ενισχύετο υπό των αλβανικών και ιταλικών Προξενείων Ιωαννίνων και
Κέρκυρας. Η διεύθυνσης των διπλωματικών τούτων γραφείων υπό το
πρόσχημα της προστασίας των μειονοτήτων ετέλει εν διαρκεί επικοινωνία
μετά των προυχόντων του τμήματος τούτου, οίτινες εκμεταλλευόμενοι την
αμάθειαν των ομοθρήσκων των υπεσχοντο εις αυτούς την δημιουργίαν
μεγάλης Αλβανίας ήτις θα περιελάμβανε ολόκληρον την Ηπειρων μέχρι Κρυονερίου
η έστω μέχρι Πρεβέζης, οποτε ο μουσουλμανικός πληθυσμός θα εγνώριζεν
υπό την σκέπην της Αλβανίας ημέρας εθνικού μεγαλείου και οικονομικής
ευμάρειας, αφού το πλείστον των χριστιανών θα εξηναγκάζετο εις
εκπατρισμόν. Οι εν λόγο προύχοντες ανήκοντες κυρίως εις την τάξιν των
γαιοκτημόνων αμόρφωτοι και ούτοι δεν ηδύναντο να κατανοησωσι ότι οια-
δήποτε εξέλιξης της καταστάσεως δεν ήτο δυνατόν να ανακόψει το επικρατούν
απανταχού ριζοσπαστικών ρεύμα, αναγκαία συνέπεια της εξελίξεως των λαών
και ότι οιαδήποτε διοίκησις δεν ήτο δυνατόν να ανεχθεί την ύπαρξιν

τσιφλικούχων και μεγαλοκτηματιών πολύ δε περισσοτερων ότι η απαλλοτρίωσις
των τσιφλικιών και η αποκατάστασης των ακτημόνων απετέλει μέτρον αναπότρε-
πτων κοινωνικής ανάγκης. Αντιθέτως παραγνωριζοντες τους φυσικούς
τούτους νομους της εξελίξεως ενόμιζον ότι θα ήτο δυνατή η εκ νέου επανάκτησης
των ιδιοκτησιών των και η διατήρησης του συστήματος του ραγιαδισμού, επι-
βάλλοντας αδιάκοπων εργασίαν των πολλών επ, ωφέλεια ορισμένων ατόμων
διά να απολαμβάνουν ούτοι όλων των αγαθών. Όλην την νοσηράν ψυχο-
σύνθεσιν των (Τσάμηδων) και τους  ενδόμυχους αυτών πόθους, βλέπομεν
εκδηλουμένους εν όλη αυτών τη εκτάσει τας πρώτας στηγμας της κηρύξεως
του Ελληνοϊταλικού πολεμου καίτοι και προτερων ακόμη και δη αφ, ότου το
ραδιο
φώνων των Τιράνων ήρξατο ασχολουμένων με γελοίους
ισχυρισμούς περί δήθεν
καταδυναστεύσεως των μειονοτήτων και

περί διώξεων του λήσταρχου Νταουτ Χοτζα, ον τινα απεκάλουν εθνικών
ήρωα, ήτο ζωγραφισμένη εις τα πρόσωπα  αυτών η ικανοποίησης διά την
επικινδυνων εξέλιξιν των σχέσεων μεταξύ Ελλάδος και Ιταλίας, την
αναπόφευκτων
ρήξιν την οποίαν και εγνώριζον οι ηγήτορες των και απέβλεπον
οι λοιποί,
ανέμενον δε την έμπρακτων εκδήλωσιν ταύτης ως ημέραν εθνικής
των απολυ
τρώσεως, διότι επιστεβον απολύτως
ότι η διαλυσις της Ελλάδος θα ήτο ζήτημα ημερών μόνον.
Ούτω τας απογευματινάς ώρας της 28ης Οκτωβρίου 1940 ομού μετά των
Ιταλικών
στρατευμάτων εισέβαλαν εις Φιλιατας δυο σώματα ατακτων
ενοπλων κατα
γομενων κατά το πλείστον εκ (Τσαμουριάς).

Επικεφαλής αυτών ήσαν
οι:  1) Αζιζ Τσάμης εκ Γιάνναρης
Κονισπολεως και 2) Σκεντέρ Τσάμης (τέως Γεώργιος Καμμένος) εκ
Μαλουνιου
Φιλιατών, χριστιανός εξισλαμισθείς
υπό του εκ Καλπακίου Φιλιατών Χασαν Πιλάφι, εξυπηρετούντος την
αλβανικήν προπαγάνδαν. Ούτος είχεν εγκαταλείψει το Ελληνικόν
έδαφος από του έτους 1917 ακολουθήσας τους Ιταλούς ευρισκόμενος δε
εις
Κονισπολιν επέτυχεν την κατάταξιν εις την αλβανικήν Χώρ/κήν του ανωτέρω
Γεωργίου Καμμένου, όν τινα μετενωμασεν  εις Σκεντέρ Τσαμην. Είναι αληθές ότι η
νέα
αυτού πατρίς η Αλβανία εξετίμησε τον νεοφώτιστων τούτον αλβανών
φθασαντα μέχρι του βαθμού του Μοιράρχου, από τας απογευματινάς δε ώρας
της
2ης Οκτωβρίου 1940 επικεφαλής ατακτων εισεβαλεν εις το Ελληνικόν
έδαφος αγωνι
ζόμενος ο άθλιος κατά της ελευθερίας της γενέτειρας
του Ελλάδος και την
απαλλαγήν της από της  (Ελληνικής δουλειας ).
Μετά των ατακτων τούτων
εισήλθεν την αυτήν ημέραν εις Φιλιατας και ο
διοργανωτής των ατακτων
τούτων μεγαλοκτηματίας και γνωστός
διά την μετέπειτα δράσιν του Ρετζέπ Πλιάκος εκ Κονισπολεως.
Τα ως είρηται σώματα των ατακτων ήσαν δημιουργήματα της στιγμής δι,
εθελουσιας επιστρατεύσεως, πράγμα όπερ καταδεικνύει τας προθέσεις αυτών
και τας έναντι της Ελλάδος διαθέσεις των. Ευθύς άμα τη εισβολή των εις
το Ελληνικόν έδαφος επελήφθησαν του προσφιλούς εις αυτούς έργου της
διαρπαγής και λεηλασίας των χριστιανικών καταστημάτων και οικιών
μέχρι και του πλέον ευτελούς αντικειμενου. Ας είδομεν όμως ποια η
στάσης των εντοπίων μουσουλμάνων. Ούτοι πανηγυρίζοντες την απελευθέρωσιν
των από την ( Ελληνικήν τυραννίαν )  απέβησαν οι ρυθμιστε της καταστάσεως
ήτις περιήλθεν εξ ολοκληρου εις τας χείρας των. Πρώτη αυτών πράξις
ινα εξαλειφθεί παν ίχνος Ελληνισμού υπήρξεν, η υποχρεώσεις των χριστιανών
να αντικαταστήσουν τα καπέλλα των διά σκούφων αλβανικών λευκών
(κιουλαφια). Επηκολούθησεν η σύλληψης πλειάδος χριστιανών και η φυλάκισης
αυτών και ο βασανισμός των κατά τον πλέον απάνθρωπων τρόπον. Μεταξύ
δε αυτών και ο εις Φιλιατας εγκατεστημένος έμπορος Στεφ. Γραμματικός.
Την αυτήν ημέραν εισεβαλον οι Ιταλοί συνοδευόμενοι υπό ατακτων ενοπλων
Τουρκαλβανών εις το χωριων Πόβλα Φιλιατών μέχρι δε της επομενης
είχε συντελεσθεί πλήρως, η διαρπαγή και λεηλασία απάσης της περιουσιας
των χριστιανών. Ο περίφημος Νουρή Μπέη Ντίνος εισήλθεν και αυτός την
αυτήν ημέραν εις το Ελληνικόν έδαφος και  εγκατεστάθη εις το εν Λιόπεσι
Φιλιατών σαράγι του Μπέη. Εκεί ήρξαντο προσερχόμενοι οι Τουρκαλβανοί
Τσάμηδες και εδήλουν εθελουσίαν κατάταξιν, οπλιζόμενοι δε ηκολούθουν
τον ιταλικών στρατών, παρα το πλευρών του οποιου επολημησαν κατά
των Ελλήνων
μετά φανατισμού πρωτοφανούς αγριότητος μείζονος
και αυτής των Ιταλών,
ως ολίγον κατωτέρω θέλω αναφέρει.

(Κάτω ο Παραμυθιωτης προσκυνημένος Νουρή Ντίνο με το άσπρο  κουστούμι,
στην Ηγουμενίτσα, που για τα τσιφλίκια και τα αγαδιλικια είχε
δολοφονήσει εκατοντάδες συγχωριανούς του χριστιανούς).

 

 nouri-ntino.jpg - 56.94 KB




Κατά την προέλασιν αυτήν εξεδηλώθη όλον το πολεμικών μένος των μουσου-
λμάνων Τσάμηδων, οίτινες επυροβολουν εκ των οικιών τους εις Mαζαρακιαν και
αλλαχού εις Έλληνας στρατιώτας. Οι περισσότεροι τραυματίαι, οι διακομι-
σθέντες εις Πάργαν εκ Mαζαρακιας, Αγίας Μαρίνας κλπ, ετραυματίσθησαν
υπό των μουσουλμάνων. Εις την μάχην της Φασκομηλιάς, ην έδωκαν
οι Ιταλοι υποχωρούντες, έλαβον μέρος ου μονων άτακτα στίφη
Τουρκαλβανών, αλλα και αυτοί οι μουσουλμάνοι κάτοικοι του Χωριου τούτου.
Επίσης εις την μάχην Μαλλί Μπάρδε (Αγίας Μαρίνης Ηγουμενίτσης)
έλαβον μέρος περί τους 1.500 μουσουλμάνοι.

Το κορύφωμα της εγκληματικής αυτώνσυνεργασίας μετά των Ιταλών και
της δράσεως των κατά της Ελλάδος υπήρξεν η εξής σατανική επινοησεις.
Όταν έφθασεν εις Mαζαρακιαν σημαντική δύναμης εξ Ελλήνων στρατιωτών
προελαύνουσα προς Ηγουμενίτσαν, και καταδιώκουσα τους υποχωρούντες
Ιτα
λούς, κάτοικοι της Mαζαρακιας μουσουλμάνοι, εκτελούντες προφανώς
διαταγάς και οδηγίας των Ιταλών εγέμισαν οικιακών τινα κλιναβον
δι, άχυρων περιβρεκτων δι, ύδατος μεθ,ο έθεσαν πυρ. Λόγο όμως του
υγρού των άχυρων δεν μετεδίδετο το πυρ, αλλα ανεδίδοντο εκ του
κλιβάνου πυκνά νέφη καπνού. Τούτο εχρησίμευσεν ως στόχος διά
τα περιπολούντα ιταλικά αεροπλάνα,  ατινα μετ, ολίγον εβομβάρδισαν
την θέσιν εκείνην και εφονεύθησαν 7 Έλληνες στρατιώτες και 12 ημίονοι
του στρατού.
Τους υποχωρουντας Ιταλούς, οίτινες διά την διάσπασιν της
αμυντικής
γραμμής Καλαμά έφθασαν  μέχρι Μαργαριτίου, μετά την ανασυ-
γκρότησιν
του στρατού μας και την ανάληψιν υπ, αυτού πρωτοβουλίας
επιθέσεως,
ηκολούθησαν πλείστοι όσοι Τουρκαλβανοί, όσοι δε παρέμειναν,
δεν έπραξαν
τούτο, διότι δεν επεκροτουν την εγκληματικήν δράσιν των
ομο
θρήσκων των, η διότι δεν επεθύμουν την συνεργασίαν των μετά των
Ιταλών, αλλα διότι δεν ηδύναντο εις τόσον βραχύ χρονικόν διάστημα
να μετακινησωσι τας οικογενειας των και να συναποκομισωσι και την κινητήν
αυτών περιουσίαν. Μετά την εκ νέου επάνοδον των  Ελληνικών
Αρχων εις τας θέσεις των εν
Μαργαρίτιω, Ηγουμενίτσαν, Παραμυθίαν,
Φιλιάτες κλπ, επομενον ητο να ληφθώσιν στοιχειώδη μετρα αποσκοπούντα
ουχί
εις την εξόντωσιν του μουσουλμανικού στοιχείου, αλλα αποκλειστικώς
εις την διασφάλισιν απροσκοπου κινήσεως του στρατού μας δεδομένου
ότι η προαναφερθείσα τακτική των τουρκαλβανών ουδεμίαν προφανώς
παρείχεν εγγύησιν ομαλής κινήσεως του στρατού. Ως τοιούτον λοιπόν μέτρον
στοιχειωδους επαναλαμβανομεν αμύνης, ήτο η συγκεντρωσεις των προυχόντων
και των πλέον ζωηρών τουρκαλβανών και ο περιορισμός αυτών εις στρατοπεδων
συγκεντρώσεως εις το εσωτερικών της Χώρας.

Διά να καταληφθεί πλήρως η υπέροχος και ευγενική συμπεριφορά των
Ελληνι
κών Αρχων προς τους Τουρκαλβανούς τούτους, ας ληφθεί υπ, όψιν το
γεγονός ότι την ημέραν των Χριστουγέννων 1940  ο Μητροπολίτης Κορίνθου,
όπου εκρατούντο οι Τουρκα
λβανοί, επεσκέφθη αυτούς και διενειμεν ενδύματα,
τροφάς και αλλα είδη
βοιωτικής ανάγκης. Εκ παραλληλου αι οικογένειαι
αυτών
απελάμβανον πάσης προστασίας, ενισχύσεως διά συσσιτίων
και άλλων παροχών,
πάντα δε ταύτα απεδεικνιων τας προθέσεις
της Ελληνικής Διοικήσεως, προθέσεις αϊτινές πόρρω απείχον από του να
αποβλέπουν εις την εξόντωσιν του μουσουλμανικού στοιχείου αν και
οιαδήποτε κατ, αυτών ενέργεια θα ήτο δεδικαιολογημένη κατόπιν της
αχαρακτήριστου και εγκληματικής αυτών διαγωγής έναντι του
χρι
στιανικού στοιχείου και των Ελλήνων στρατιωτών.
Τοιαύτη ήτο εν γενικές
γραμμές η κατάστασης μέχρι της 20ης Απριλίου 1941,
οτε επήλθεν η κατάρρευσης
του Ελληνοϊταλικού μετώπου και η συνθηκολόγησης
του στρατού της Ηπείρου.

Πρώτη των Ιταλών πράξις ήτο η απελευθέρωσης των εις στρατόπεδα
συγκεντρώσεως
κρατουμενων Τουρκαλβανών, οίτινες επανηλθον άπαντες
σώοι και αβλαβείς εις
τας εστίας των, εξαίρετων και τούτο δείγμα της
ανωτερότητος της Ελληνικής
φυλής εν αντιθέσει προς τους βαρβαρους
συμμαχους των Τουρκαλβανών Ιταλούς και Γερμανούς, των οποιων την
συμπε
ριφοράν έναντι των κρατουμενων υπ αυτών εις στρατόπεδα
συγκεντρώσεως
καταδικάζει σήμερον ολόκληρος η
πεπολιτισμένη ανθρωπότης, ως βαρβαρων και απάνθρωπων.
Η Ιταλική κατοχή επέτρεψε την ελευθέραν επικοινωνίαν μετά της Αλβανίας,
ταύτης
δε εν συνδυασμό και προς τον αφοπλισμόν πάσης πρωτοβουλίας
των τύποις μόνον
διατηρηθεισών Ελληνικών Αρχων, επέτρεψε την
είσοδον εις το Ελληνικόν έδαφος και αποκλειστικώς εις το τμήμα
τούτο του Νομου Θεσπρωτίας όλων των φυγοδίκων, φυγοποίνων κλπ
εγκληματικών στοιχειων, άτινα διωκόμενα παρα των Ελληνικών Αρχων διά
ληστείας, φόνους ως και αλλα αδικήματα του κοινού Ποινικού Δικαιου
ήχων καταφύγει εις το αλβανικών έδαφος. Μεταξύ τούτων συμπεριλαμβάνεται
και ο περίφημος Γιασίν Σαντικ εκ Μαργαριτίου περί ου ανωτέρω εγένετο
λόγος. Ούτος διετελεσας Πρόεδρος Κοινότητος Μαργαριτίου διέπραξεν πλείστας
όσας απατας εις βάρος των ομοφύλων του και της κοινοτικής περιουσιας και πλα-
στογραφίας προς σφετερισμόν χρημάτων της Κοινότητος κατεδικάσθη
επανειλημμένως εις ειρκτήν και πρόσκαιρα δεσμά. Ινα δε αποφυγη την σύλληψιν
κατεφυγεν εις Αλβανίαν, όπου βραδύτερον μετέφερεν την οικογένειαν
του, αφού διά πληρεξουσιου επώλησεν ολόκληρον την περιουσίαν του προς
αποφυγήν κατασχέσεως της εκ μέρους των υπ, αυτού εξαπατηθέντων και της
νέας Διοικήσεως της υπ, αυτού καταληστεφθεισης Κοινότητος Μαργαριτίου.

Αυτός λοιπόν ο μικρός και άσημος ποιμήν μέχρι του έτους 1920 ο τόσον εξυπηρε-
τηθείς παρα της Ελληνικής Διοικήσεως και τόσον εκτιμηθείς παρα των κρατικών
Αρχων, χάρις δε αποκλειστικώς εις την εύνοιαν ορισμένων πολιτικών
προσωπων αναδειχθείς εις σημαίνοντα παράγοντα και ιθύνουσαν σημαντικήν
κινητήν και ακίνητον περιουσίαν, αυτός λοιπόν λέγω υπήρξεν ο θανάσιμος διώκτης
του χριστιανικού στοιχείου της περιφέρειας μας ενισχυόμενος ποικιλοτρόπως
παρα των Ιταλών, οίτινες εγκατέλειψαν τους Ελληνικούς πληθυσμούς έρμαιον
των αρπακτικών και εγκληματικών διαθέσεων των βαρβαρων τουρκαλβανών
εις τας υποδείξεις και εισηγήσεις των οποιων έδιδον απόλυτον πίστιν και
οδηγουν αθώους χριστιανούς προ του εκτελεστικού αποσπάσματος αποκλειστικώς
και μόνον ινα ικανοποιήσουν τους πόθους των συνεργατών των Τουρκαλβανών,
εις τας ψυχας των οποιων πάντων ανεξαιρέτως αδιακρίτως φύλου και ηλικίας
ενεφώλευεν άσβεστον μισος κατά
των χριστιανών, των οποιων επεθύμουν
την ολοκληρωτικήν εξόντωσιν. Αυτός επαναλαμβάνω ο επισκεπτόμενος
ελευθέρως τα γραφεία των δημοσιων υπηρεσειων μέχρι των υπουργικών
γραφείων και εξυπηρετούμενος παρ, αυτών, απετέλεσεν μετά την κατοχήν
την ιθύνουσαν δύναμιν της Ιταλικής στρατιωτικής Διοικήσεως και ετέθη επί
κεφαλής πολυμελούς συμμορίας  ενοπλων Τουρκαλβανών, ήτις περιήρχετο
τα χριστιανικά Χωρια της περιφέρειας μας λεηλατούσα, ξυλοκοπούσα και εν
μια λέξει διασκορπιζουσα τον όλεθρον, το πένθος, την καταστροφήν και την
ατίμωσιν. Αυτός τέλος υπήρξεν οδιοργανωτης του αιμοσταγούς
εκτελεστικού αποσπάσματος αποτελεσθεντος αποκλειστικώς εξ εγκληματιών
μη οροδουντων προ ουδενός, ως ο Λιουτ Κάνε εκ Κουρτεσίου, δραπέτης των
φυλακων, Τζαμαλης Μούρτος εκ Μαζαρακιας, δις καταδικασθείς εις θάνατον
και λοιπέ προσωπικότητες του εγκληματικού πανθέου, επικεφαλής δε τούτων
ετοποθέτησεν τον Νταιλαν Φερχατ Μουρτεζαν εκ Βραχωνα Ηγουμενίτσης,
διαση-
μων λαθρεμπορων καταδικασθέντα επανειλημμένως επί λαθρεμπορια, παρά-
νομο οπλοφορία κλπ. Ας μοι επιτραπεί πρωτίστως να ομολογήσω αδυναμίαν
περιγραφής εν όλη αυτής τη εκτάσει της δράσεως του τρομοκρατικού και
εξοντω
τικού τούτου αποσπάσματος η πολιτεία του οποιου ασφαλώς θα έφερεν
εις
δυσχερή θέσιν και τον πλέον δυνατόν συγγραφέα, προκειμενου να δώσει όλην
την εικόνα των τρομοκρατικών πράξεων της εν λόγω συμμορίας.
Αλλα δεν ήτο μόνον το απόσπασμα τούτο όπερ είχεν αναλάβει το εξοντωτικών
έργον των χριστιανών. Άπαντες οι Τουρκαλβανοί κάτοικοι του τμήματος
της Ηπειρωτικης γης από ηλικίας 12 μέχρι 70 ετών ήσαν οπλισμένοι πολλοί
δε τούτων έφερον στρατιωτικάς στολάς
ινα εξαπατώσι τους χριστιανούς και
μη εγκαταλειπωσι τα Χωρια των όταν διεκρινον αυτούς μακρόθεν
ερχόμενους και ούτω εκτελώσι καλυτερων το καταστρεπτικών
αυτών έργον, δεδομένου ότι αι Ιταλικέ  Αρχαι συνιστων πάντοτε εις τους
χριστιανούς να μη φοβούνται τους Ιταλούς στρατιώτας και να μη εγκατα-
λειπωσι τας εστίας των.
Πολλάκις επίσης εδημιουργούντο μικτά
αποσπάσματα εξ Ιταλών και Τουρκαλβανών περιερχόμενα τα χριστιανικά 
Χωρια συλλαμβάνοντα τους χριστιανούς, ους υπέβαλον εις μύρια όσα βασα-
νιστήρια, πολλούς τούτων συνελαμβανον
και με φανταστικάς κατηγοριας περί
δήθεν κατοχής οπλων, συνομωσίας κατά του στρατού κατοχής κλπ. 
Τους παρεδιδον εις την Ιταλικήν Διοίκησιν και άλλους μεν εφυλακιζον και
εξυλοκοπουν μέχρις αίματος, άλλους παρεπεμπον εις στρατοδικεία παρ, ων
κατεδικαζοντο εις βαρυτάτας πεινας, άλλους απεστελον εις το εσωτερικών της
Ιταλίας, ως ομηρους, άλλαι δε ένοπλαι ομάδες μουσουλμάνων ελεηλατουν
τας οικίας των. Είναι αληθές ότι η εξώφθαλμος αυτή συνεργασία μεταξύ
Ιταλών και Τουρκαλβανών και η φανερά πλέον συναδέλφωσης αυτών απεθρα-
συνεν εις σημείων αφάνταστων τους τελευταίουςτούτους , οίτινες υπό την
προστασίαν της Ιταλικής Διοικήσεως διεπρατον
παντως είδους και μορφής εγκλήματα
ουχ ητων όμως είναι εξ ίσου αληθές ότι η στάσης των Τουρκαλβανών απετέλει
καθαρών και έμπρακτων εκδήλωσιν της ενδιάθετου αυτών εγκληματικής βουλήσεως
και του μισους των κατά των χριστιανών, διότι εν εναντια περιπτώσει θα
ηδύναντο κάλλιστα να συνταφτισωσι την
τύχην των μετά των χριστιανών και
να επιδίδονται εις τας ειρηνικάς αυτών εργασίας εφ, όσον και αυτοί Έλληνες
ποληται γεννηθέντες και ανατραφεντες εν Ελλάδι αναμνιμνησκομενοι όπως
θα έπρεπε μετ, ευγνωμοσύνης της έναντι αυτών συμπεροφορας της Ελληνικής
Διοικήσεως και διότι, εάν δεν συνεσκοτιζεν την διάνοιαν αυτών το πάθος και
το μισος, θα εσκέπτοντο ωριμότερων και θα διεβλεπον ότι οιαδήποτε
και αν ήτο η έκβασης του πολεμου δεν ήτο δυνατόν να εκπληρωθωσιν οι
σκοποί των και να ικανοποιηθωσιν οι πόθοι των εφ, όσον εστερούντο ηθικού
ερείσματος, αλλα εστηρίζοντο εις την επιβίωσιν μιας μειονότητος εκ 18.00 εις
βάρος τριπλάσιων και περισσοτερων χριστιανών του τμήματος τούτου της
Ηπείρου. Ειδικώς διά την περιφέρειαν της Υπο. Χωρ/κης. Μαργαριτίου πρώτη
εκδήλωσης της υιοθετήσεως υπό των Ιταλών των κακόβουλων εισηγήσεων και
υποδείξεων των Τουρκαλβανών, υπήρξεν
η κατά την 13ην Ιουνίου 1941 σύλληψης
του Ιερέως Καρτεριού Ανδρέου Βασιλειου,  γνωστού διά την εθνικήν αυτού δράσιν
και πέραν ακόμη των οριων της περιφέρειας μας, μετά των τριών υιών του Βασιλειου,
Θωμά και Φιλίππου εις βάρος των
οποιων εσχηματισθη δικογραφία επί εσχατη
προδοσία πλουτισθεισα με στοιχεια προερχόμενα αποκλειστικώς εκ Τουρκαλβανών
και παρεπέμφθησαν εις το Ιταλικών στρατοδικειον Ναυπάκτου, παρ,
ου κατεδικάσθησαν εις ποινήν πρόσκαιρων δεσμών, πλην του Ιερέως 
Ανδρέου Βασιλειου, αφεθέντος ελευθερου ινα δολοφονηθεί, βραδύτερον ολίγον
εξωθεί του Χωριου Μαζαρακιας και εις απόστασιν εκατόν (100) μέτρων περίπου
από του ιταλικού Σταθμού Μαζαρακιας παρα Τουρκαλβανών, χωρίς ουδεμία να
καταβληθεί προσπάθεια προς σύλληψιν των γνωστών δραστών της πράξεως
ταύτης. Η περίπτωσις αυτή ενεθάρρυνε τους Τουρκαλβανούς, οίτινες εκ του
εμφανούς πλέον ήρξαντο του εξοντωτικού αυτών κατά των χριστιανών Ελλήνων
έργου. Φυσική συνέπεια της δημιουργηθείσης και από ημέρας εις ημέραν
επιδεινούμενης καταστάσεως διά τους χριστιανικούς πληθυσμούς, κατάστασης
η οποια ενελαβεν εις κινδύνων και αυτήν ακόμη την ζωήν των και κυρίως τους
οικούντας εις χωρια γειτνιάζοντα προς
μουσουλμανικά τοιαύτα, υπήρξεν η
εγκατάλειψης των εστιών των μετά των εν αυτής υπαρχόντων και η αναζήτησης 
καταφυγίου εις περιοχάς όπου ο εκ των μουσουλμάνων κίνδυνος δεν ήτο επί
θήρες. Αρχήν της ομαδικής αυτής
μετοικήσεως εποιήσαντο οι κάτοικοι του
χωριου Καρτεριού περιβαλλομένου πανταχόθεν υπό χωριων αμιγούς
τουρκαλβανικου πληθυσμού.  Ως επομενων κατά του ερημωθεντος
πλέον χριστιανικού τούτου χωριου επεδραμον οι Τουρκαλβανοί κάτοικοι
των γειτονικών χωριων Μαζαρακιας, Συκοχωριου και Κουρτεσίου και αφού
διήρπασαν παν ότι άνευρων εις κινητά, κατέστρεψαν απάσας τας οικίας εισελ-
θόντες δε εις την Εκκλησίαν του χωριου
και αφού κατέστρεψαν πάντα τα ιερά
σκευη της Εκκλησιας παρεμόρφωσαν τας αγίας εικόνας διά παντως βέβηλου μέσου
εκδηλώσαντες ούτω διά μια ακόμη φοράν όλα τα κακούργα αυτών ένστικτα έτι
δε και την ασέβειαν και προς αυτά τα θεία, διά τα ήπια πρέπει να ομολογή-
σωμεν ότι προτερων ησθανοντο σεβασμόν τινα. Όσον αφορά τας ακίνητους των
χριστιανών περιουσιας,
ταύτας κατέλαβον οι Τουρκαλβανοί οίτινες
και ενεμηθησανταύτας ανενοχλητος και προς αποκλειστικών όφελος αυτών
μέχρι της αποχωρήσεως των Γερμανών. Την οδόν της μετοικήσεως ηκολούθησαν
και οι χριστιανοί κάτοικοι Μαργαριτίου διαισθανόμενοι ότι και αυτών η ζωή δεν
απετέλει πλέον αναφαίρετων αυτών δικαίωμα, αλλα ευρίσκετο εις χείρας
των τυράννων Τουρκαλβανών κυρίως δε επετάχυνε την αναχώρησιν των
εκείθεν, η εξωθεί της κωμοπόλεως αγρια
δολοφονια των χριστιανών Γεωργίου
Γκερτζου και Αθανασίου Παπαδιαμάντη, των οποιων τα πτώματα ανευρέθησαν
εις οικτράν κατάστασιν εντός ερειπωμένου κτιρίου κεκαλυμμένα διά λίθων,
στις κουλιες του Μουσα Αγα. 
Μετά άλγους ψυχής οι επιζήσαντες κάτοικοι του Μαργαριτίου οι επανελθόντες
ήδη εις τας εστίας των αναμνιμνησκονται
της θλιβεράς εκείνης ημέρας του
Μεγάλου Σαββάτου ετους 1942 οτε,  οι χριστιανοί, έστω και υπόδουλοι
ανέμενον να εορτάσουν ουχί βεβαίως διά πανηγύρεων και κωδωνοκρουσιών,
αλλα διά της  σκέψεως των την Ανάστασιν του Θεανθρώπου και μυστικός
να παρακαλεσωσι τον Σωτήρα του κόσμου όπως  ειλεός γένη τοις
ταπεινής δούλης του και χαρίσει εις τους αγωνιζόμενους (νικας κατά βαρβαρων),
αυτοί  εγκατέλειπον τας εστίας των και τα υπάρχοντα των και κατευθύνοντο 
προς εκεί, όπου θα ενόμιζον ότι ο κατά της ζωής
των κίνδυνος δεν θα ήτο
άμεσος.
Οι Τουρκαλβανοί χαίροντες και αγαλλόμενοι διά την οικτράν
κατάστασιν των μέχρι προ τίνος συμπατριωτών των, τους οποιους ήχων
συμπαραστατας εις όλας τας βιοτικάς αυτών ατυχίας και ανάγκας, αλλα
και τρίζοντες τους οδόντας
των αμέσως εις το έργον της λεηλασίας
των οικιών και καταστημάτων.
Την αυτήν τύχην ειχων και όλοι οι
χριστιανοί κάτοικοι των χωριων των γειτνιαζόντων προς μουσουλμανικά
τοιαύτα ως οι των Αργυροτόπου, Πλαταριάς, Αγίας Μαρίνας, Πεστιανης, 
Γραικοχωρίου κλπ. Της περιφέρειας Ηγουμενίτσης, πάντων δε τούτων
η μεν κινητή περιουσια διηρπάγη, η δε ακίνητος κατελήφθη υπό
των Τουρκαλβανών. Κυρίως οι κάτοικοι  των χριστιανικών τούτων χωριων
κατέφυγον εις την περιφέρειαν Φαναριου
κατοικουμενην υπό αμιγούς
χριστιανικού πληθυσμού και όπου λόγω του κατ, εξοχήν πρόσφορου διά γεωργικάς
εργασίας εδαφους ανευρίσκαν ευχερέστερον εργασίαν, ήτις να  διησφαλιζεν
εις αυτούς τουλάχιστον τους πόρους
έστω και στοιχειώδους συντηρήσεως.
Τούτο βεβαίως δεν εξυπηρετει τα απώτερα σχέδια και τους βαθύτερους σκοπούς
των Τουρκαλβανών, των οποιων
ενδομύχως πόθος ήτο η οπωσδήποτε
εξόντωσης του χριστιανικού στοιχείου της Τσαμουριάς, διότι ούτω ευχερής
πλέον θα ήτο η απόσπασης του τμήματος τούτου από της Ελληνικής Επικρατειας
και η προσάρτησης του εις την Αλβανίαν.
Και προς τούτοις ήρξατο καταβαλλομενη
εντέχνως και συστηματική προσπάθεια όπως πεισθούν αι Ιταλικέ Αρχαι 
κατοχής να ενεργήσουν εκκαθαριστικας επιχειρήσεις προς την περιοχήν του
Φαναριου, οποτε θα ηδύναντο και οι
Τουρκαλβανοί ακολουθούντες τους Ιταλούς
να ικανοποιησωσι την επιθυμίαν των.
Κυρίως εξεμεταλλεύοντο το γεγονός της
δημιουργίας αμυντικής γραμμής εκ μέρους ενοπλων Χριστιανών, οίτινες
πράγματι ήχων προσφύγει εις το μέτρον τούτο, ουχί βεβαίως διά να παρεμπο-
δίσωσι την κάθοδον των Ιταλών προς Φαναριων, αλλα τυχόν μεμονωνενην
επιδρομήν Τουρκαλβανών, μέτρον
επιβληθέν από λόγους αυτοαμύνης, αφού
αι μεν Ελληνικέ Αρχαι ουδεμίαν διέθετον δύναμιν η ήχων ευχέρειαν
δράσεως κατά των Τουρκαλβανών, αι δε Ιταλικέ Αρχαι συνειργαζοντο
πλέον εμφανώς μετ, αυτών τους οποιους ενισχύον δι, οπλων και πυρομαχικών. 
Το μέτρον δε τούτο απεδείχθη αποτελεσματικών οσάκις ηθέλησαν οι
Τουρκαλβανοί να επιχειρησωσι κάθοδον προς την περιοχήν Φαναριου, μάλιστα
δε εις μιαν τοιαύτην επιχείρησιν, επενέβησαν και οι Ιταλοί περί τους 800
περίπου, οίτινες εισβάλλοντες εις τα χριστιανικά χωρια Σπαθαραιου, συνέλαβον
πάντας τους εβρεθεντας εκεί κατοικους, εξ ων τρεις εξετελέσθησαν εξωθη του
Σχολειου του χωριου υπό των Τουρκαλβανών κατ, εντολήν των Ιταλών.
Εις το σημείων αυτό ας μοι επιτραπεί να κάμω μιαν παρένθεσιν και να
επανέλθω εις τον Δεκέμβριον του 1942, οτε εφονεύθη εξωθεί του Χωριου
Μορφάτι ο περί ου πολύς ανωτέρω εγένετο
λόγος διάσημος Γιασίν Σαντικ.
Τούτον ηθέλησε να απολέσει η Θεία Πρόνοια δι, ο και τον εμωρανε. Ενώ προφανώς
εγνώριζεν τας δι αυτόν αντιλήψεις των Χριστιανών και ενώ θα έπρεπε να
λαμβάνει πάντοτε στοιχειώδη μετρα προστασίας, εαυτού, τόσον ετυφλωθη
από την δόξαν και την αίγλην την οποίαν
απέκτησεν μεταξύ των ομοθρήσκων
του, διά την επιτυχή υπ, αυτού διεύθυνσιν του αντιχριστιανικού αγώνος,
εν τούτοις
περιήρχετο τα χριστιανικά χωρια και τας ποιμενικάς
εγκαταστάσεις των παραχειμαζοντων συμπολιτών του
Μουσουλμάνων.
Εάν τώρα επιθυμεί τις να πληροφορηθεί τους σκοπούς των τοιούτων  περιοδειών
του, θα διακριβωσει ότι απέβλεπεν
αποκλειστικός εις την διαρπαγήν και
την εκβίασιν, διά του τρόπου δε τούτου είχεν αποκτήσει ολόκληρον ποίμνιον
απεσκόπει δε εις το να αύξηση όσον το δυνατόν περισσοτερων την περιουσίαν
του μεθ, ο να αναχώρηση συναποκομιζων και τα υπάρχοντα του διά το εσωτε-
ρικον της Αλβανίας, προβλέπων
προφανώς ποιον θα ήτο το τέλος της
εγκληματικής διαγωγής των ομοθρήσκων του. Επιστρέφων λοιπόν από μιαν
τοιαύτην επιχείρησιν από την οποίαν απεκομισεν περί τα 110 πρόβατα εβρέν
οικτρόν τέλος η μάλλον το αρμόζον τέρμα της ταραχώδους και μεστής
εγκληματικών πράξεων ζωής του.
Ο θάνατος τούτου γνωσθείς εις
Μαργαριτιον προεκάλεσεν εξέγερσιν, 500 δε και πλέον Τουρκαλβανοί
εξεστράτευσαν κατά της περιοχής εκείνης, σημειωτέον ότι τρεις σκηνιται
κτηνοτρόφοι μεταβαντες εις Μαργαριτιον με φορτία καυσόξυλων προοριζομένων
διά την οικίαν αυτού του Γιασίν Σαντικ, εξετελέσθησαν, χωρίς και γνώσιν ακόμη να
έχουν του φόνου όστις έλαβεν χώραν εις απόστασιν τριών περίπου ωρών από
Μαργαριτιον. Οι επιδρομείς όσους χριστιανούς συνήντησαν καθ, οδόν
τους συνέλαβον και τους εξετέλεσαν κατά τον πλέον αγριότερων τρόπον.
Εντός του Χωριου Σπαθαραίοι είχεν
παραμείνει ο ιερεύς του χωριου Σπυρίδων
Νούτσης και ο Πρόεδρος της Κοινότητος  Βασίλειος Τσούπης. Αμφοτερους
τους συνέλαβον και οδήγησαν εις
Μαργαριτιον, όπου μετά πρωτοφανή
βασανιστήρια 
εξετέλεσαν, μάλιστα δε περί του ιερέως
υπάρχει η πληροφορία ότι κατά την διαδρομήν από Σπαθαραίους εις
Μαργαριτιον επέβησαν επ, αυτού κατά σειράν πολλοί Τουρκαλβανοί εκεί δε
επεθηκαν επ, αυτού σάγμα και χαλινόν δίκην δε μεταγωγικού οδηγηθεί εις τον
τόπον της εκτελέσεως, 22 εν όλο οικογένεια θρηνουσι την απώλειαν προσφιλών
των υπάρξεων κατά την εποχήν εκείνην.
Επανέρχομαι ήδη εις το σημείων της επιδρομής κατά του χωριου Σπαθαραίοι.
Παρόλας τας προσπαθεας των Τουρκαλβανών όπως πίσσωσι τους Ιταλούς να
αναλάβωσι πρωτοβουλίαν εκκαθαριστικών επιχειρήσεων κατά της περιοχής
Φαναριου, ούτοι δεν έδωκαν σημασίαν κυρίως
διότι αι πληροφορίαι
των περί των εν Ιταλία επιχειρήσεων δεν ήσαν καλαί,
ούτω δε μετ, ολίγον ανεκοινώθη
η συνθηκολόγησης αυτών.

(Οι δυο αξιότεροι Ήρωες της Θεσπρωτίας, αριστερά ο Κωνσταντίνος

Γεωργίου (Κοτσονικολας) και δεξιά ο λεωντοκαρδος Βασίλης Μπαλούμης.
Ο Βασίλης Μπαλούμης μαζί με τον Χαράλαμπο Σερίφη, έβαλαν τέρμα
στις δολοφονίες, τις ατιμώσεις, και τις αρπαγες αγαθων, που είχε επιδοθεί
ο αρχιδήμιος του Μαργαριτίου εξισλαμισμένος Γιασίν Σαντικ. Με μια λεβέντικη
συμπεριφορά τον έστειλαν στην κόλαση με μια και μονο βολή, χαρίζοντας
την ζωή στους συνοδους του, λέγοντας τους : Ότι ειχαμε να
κανονίσουμε με αυτο το ζαγάρι, το κανονισαμε, τραβάτε τώρα στις δουλειές σας).



Το α, 15νθημερον του μηνός Ιουλίου 1943 αφίχθη εις Μαργαριτιον γερμανικον
στρατιωτικον τμήμα προοριζομενων
διά Πάργαν. Οι Τουρκαλβανοί ελησμό-
νησαν αμέσως τους μέχρι χθες συμμαχους των Ιταλούς και προέβησαν
εις παντοειδείς εκδηλώσεις υπέρ των Γερμανών. Μετά τούτο επιτροπή
εξ αυτών παρουσιασθείσα εις τον
επικεφαλής του τμήματος Αξιωματικών,
υπέδειξαν εις αυτόν το επικινδυνων της προς Πάργαν πορείας, επί τω
λόγω ότι δήθεν η οδός εφρουρείτο παρ, αυτών και άλλων ενοπλων
χριστιανών.

Ο Γερμανός Αξιωματικός έδωσεν πιστην εις τας ψευδείς ταύτας πληροφορίας
και επέστρεψεν εις Ηγουμενίτσαν.
Μετά τινάς ημέρας αφίχθη ετερα δύναμης
Γερμανών έχουσα την αυτήν κατεύθυνσιν.
Οι Τουρκαλβανοί και εις τον επί κάφαλης
της δυνάμεως ταύτης μετεδωκαν τας αυτάς πληροφορίας πλην όμως
ούτος ουδεμίαν έδωκεν σημασίαν και ανενόχλητος έφθασεν εις Πάργαν.
Εξηκολούθησαν οι Τουρκαλβανοί και με τους Γερμανούς την αυτήν τακτικήν,
ποια όμως μέσα μετήλθαν και ποια γεγονότα εμεσολάβησαν ώστε να
πεισθωσιν οι Γερμανοί και ενεργήσουν
την κατά του Φαναριου επιδρομήν δεν
κατέστη δυνατόν να γνωσθεί.
Την πρωίαν της 10ηs Αυγούστου 1943
εκινήθησαν προς Φαναριων τμήματα Γερμανών πλήρως εξοπλισμένα μέχρι δε
σημείου τίνος μετεφέρθησαν και πυροβόλα. Τούτους ηκολούθησαν και ομάδες
καλώς εξοπλισμένων Τουρκαλβανών
διοικούμενοι εξ ομοθρήσκων των.
Και συγκεκριμένως υπό των ανωτέρω αδελφών Μαζάρ και Νουρί Ντίνο και του
ανεψιού αυτών Ρετζέπ. Τότε είχεν επιστή πλέον η στιγμή να ιδούν οι Τουρκαλβανοί
ικανοποιουμένους πλήρως τους πόθους των. Καθ, εκάστην προστίθεντο και
άλλοι Τουρκαλβανοί ούτω δε ολόκληρος η περιοχή Φαναριου κατα-
λκησθη παρ,αυτών, μάλιστα δε και εκ του εσωτερικού της Αλβανίας ήχων
αφίχθη διά να λάβουν μέρος εις την επιδρομήν αυτήν.

Πρώτη των επιδρομέων πράξις και δη των μουσουλμάνων ήτο η λεηλασία
των χριστιανικών οικιών. Παν ότι ανευρίσκων εντός αυτών ήτοι είδη
ρουχισμού, κλινοστρωμνής, τρόφιμα και οικιακά αντικείμενα και παν είδος
βιοτικής ανάγκης το αφηρουν, διά των
ζωων δε άτινα ήχων φέρει μεθ, αυτών
και των διαρπαζομένων τοιούτων, συνετελείτο η άμεσος μεταφορά εις
μουσουλμανικά χωρια.
Επηκολούθει κατόπιν η πυρπολήσεις των
κενών οικιών. Εκ των κατοίκων όσοι ηδυνήθησαν και αντελήφθησαν εγκαίρως
τον κινδυνων κατέφυγον εις την περιφέρειαν Πρεβέζης και την περιοχήν
Πάργας, Αγιας και Ανθούσης. Πλείστοι όμως καταληφθέντες εξ
απηνης έπεσαν εις χείρας των Γερμανών
και Τουρκαλβανών. Πλήρης
περιγραφή των θηριωδιών και βασανιστηρίων τα οποια υπέστησαν οι
χριστιανοί κάτοικοι της περιοχής
εκείνης δεν είναι δυνατόν να πραγματο-
ποιηθεί. Οι Τουρκαλβανοί υπερβάλλοντες εις θηριωδίαν και τους Ιταλούς και
τους Γερμανούς, ουδέν εσεβασθησαν. Εξετέλεσαν φιλήσυχους και φιλονόμους
πολίτας ανεξαρτήτως ηλικίας κατά τρόπον απάνθρωπων. Εβίασαν κοράσια
και ησελγησαν επί υπάνδρων γυναικών
ως αμυδρώς μόνον προκύπτει εκ των
ληφθεισών μαρτυρικών καταθέσεων, δεδομένου ότι πλείστα θύματα
εγκλημάτων τιμής αποσιωπώσι δι ευνόητους λόγους, απομένει όμως
γεγονός εκτος πάσης αμφισβητήσεως ότι ελάχιστε υπήρξαν αι γυναίκες,
αιτινες δεν εχρησιμοποιήθησαν
διά την ικανοποίησιν των κτηνωδών
ορέξεων των Τουρκαλβανών.
Καθ, ολόκληρον τον μηνα Αύγουστον
1943 ουδέν άλλο παρεθρει τις εις την περιφέρειαν εκείνην ειμή καπνούς
εκ των πυρποληθεισών οικιών και ουδέν άλλο ήκουεν ειμή θρήνους
και κοπετούς των θυμάτων της θηριωδίας των επιδρομέων.
Εκ των συνυποβαλλομένων καταστάσεων
προκύπτει ο αριθμός των θυμάτων
της  εποχής εκείνης. Η παραμονή των επιδρομέων Γερμανών και ατακτων
Τουρκαλβανών διήρκεσεν μέχρι τέλους του μηνός Οκτωβρίου 1943.

Κατά το χρονικόν τούτο διάστημα έκαστος μουσουλμάνος είχεν την
ευχέρειαν να μεταβαίνει εκεί και
να διαπράττει παν είδος ανουσιου-
ργηματος και εγκλήματος, όπερ θα επεννοη η πεπωρωμένοι διάνοια του.
Ολόκληρος η γεωγικη παραγωγή του έτους εκείνου εις σίτον, αραβισιτον,
όρυζαν και αλλα προϊόντα ποσότητες
ενός και πλέον εκατομμυρίου οκάδων,
διηρπάγη, εκείνοι δε οι οποιοι εμόχθησαν διά την καλλιέργειαν της γης,
ουδέν
ηδυνήθησαν να αποκομίσουν, ο αριθμός των διαρπαγεντων μικρών
και μεγάλων ζωων υπερβαίνει τας 20.000, τοιαύτης δε εκτάσεως ήτο
η λεηλασία των οικιακών ειδών, ώστε διήρπασαν και αυτούς ακόμη τους γάτους.
Το μέγεθος της καταστροφής την οποίαν υπέστη η περιοχή εκείνη είναι
τοιούτον, ώστε και αν τις σήμερον επισκευθεί την περιοχήν εκείνην θα
μείνει κατάπληκτος προ της
αθλιότητος την οποίαν θα συναντησει.
Εκεί ουδέν θα παρατηρησει, ειμή ερείπια εν μέσω δε αυτών ρακένδυ-
τους διαβιούντας υπό συνθήκας πλήρους εξαθλιώσεως, από απόψεως
δε υγιεινής, υπαρξεις ευρισκομένας εις
το μεταιχιον μεταξύ ζωής και θανάτου.

Κατά τι επταισαμεν εις τους Τουρκαλβανούς, ποτε δεν περιεβαλλαμε τούτους
και ως άτομα και ως Έθνος με αδελφικήν
στοργήν, τίνος την συζύγων η την
θυγατέρα ητιμασαμεν, όταν ούτοι ευρίσκοντο εις τα στρατόπεδα συγκε
ντρώσεως,
τι ηρνηθημεν, ότι μας
ζήτησαν ως άνθρωποι και εν ονόματι του ανθρωπισμού και
των επί τόσα έτη
δεσμών μας. Ουδείς δύναται να αμφισβήτηση ότι εις τα
ερωτήματα
αυτά δύνανται να δοθεί ικανοποιητική απάντησης με το τετριμμένων
εκείνο
δικαιολογητικών ότι πρέπει να ρίψωμεν λήθην εις το παρελθόν.
Το ζήτημα της επανόδου των Τουρκαλβανών Τσάμηδων εις τας εστίας των
είναι ζήτημα γενικοτέρας πλέον μορφής, διότι δεν έλαβον χώραν
μεμονωμένα κρούσματα εγκληματικών πράξεων, αλλα επρόκειτο περί
ομαδικής
και παντελώς αδικαιολογητου εξεγέρσεως του στοιχείου τούτου
κατά των χριστιανών με σκοπούς ολοκληρωτικής εξοντώσεως.
Πασα προσπάθεια καταμερισμού ευθυνών των Τουρκαλβανών είναι αδύνατος.
Διεπιστώθη απολύτως και μαρτυρείται παρα πάντων ότι οι Τουρκαλβανοί 
από ηλικίας 12 ετών μέχρι 70 έλαβον όπλα, συνειργασθησαν μετά
των κατακτητών, επεδιωξαντον εξαφανισμών ολοκληρου του χριστιανικού
στοιχείου, διέπραξαν ανήκουστα
εγκλήματα κατά της ζωής, τιμής και
περιουσιας των χριστιανών, ουδείς δε τούτων εξεδήλωσεν ποτε είτε
μετα
μέλειαν είτε αντιπάθειαν προς τας πράξεις των ομοφύλων του, πάντες
δε
εν μια ψυχή και ως εις άνθρωπος έσπευδον όταν επρόκειτο να λαβή
χώραν επιχείρησης δυναμενη να έχει ως επακόλουθων την απώλειαν έστω
και ενός χριστιανού. Tρανοτατον περί τούτου δείγμα μας δίδει η περίπτωσις
των μουσουλμάνων Πάργας, οίτινες καίτοι δεν ήσαν αλβανικής καταγωγής 
εν τούτοις εσκηνοθετησαν αποκοπήν τηλεφωνικής συγκοινωνίας των 
Ιταλών και δολοφονικήν δήθεν απόπειραν κατά των ομοθρήσκων των,
ούτω δε επέτυχον την αγίαν ημέραν της Μεγάλης Παρασκευής του έτους 
1943 να τύχουν της ενισχύσεως των Ιταλών και άπαντες από του μικρότερου
μέχρι του μεγαλυτερου να
τραπούν προς το χωριων Ανθούσα και να
πυρπολήσουν εκεί 14 εν όλο
χριστιανικάς οικίας, ενώ οι κώδωνες των εκκλησιών
ηχούν πένθιμος υπερθυμι
ζουσων το πάθος του Θεανθρώπου και την δουλείαν
της Ελλάδος, αυλού
άδοντες επέστρεψαν εξ Ανθούσης επιδοθέντες  κατόπιν
εις διασκέδασιν και
πανηγυρίζοντες τα κατορθώματα των. Πολλάς
φοράς ηθελήσαμεν να προλεια
νωμεν το έδαφος και να προπαρασκεβασωμεν
την κοινήν γνώμην δι ενδε
χομένην επάνοδον των Τουρκαλβανών.

Τυχόν επιβληθησομενην χάριν γενικότερων συμφερόντων του Έθνους,
πάντοτε όμως ευρέθημεν προ της τοιαύτης εκδήλου αγανακτήσεως,
ώστε ηναγκάσθημεν να παραιτηθωμεν πάσης περαιτέρω προσπάθειας
προεβαλαμεν εις δοθείσαν ευκαιρίαν την εκτέλεσιν παρα χριστιανών
ορισμένων Τουρκαλβανών και κυρίως των της Πάργας και Παραμυθιας.
Εις τα στόματα όλων ήτο έτοιμος η
απάντησης. Οι Τουρκαλβανοί φεύγοντες
συναπεκόμισαν ολόκληρον την κινητήν αυτών περιουσίαν, ενώ αυτοί
ελεηλάτησαν
την των Χρηστιανων μεχρι και του πλεον ευτελους αντικειμενου.
Οι Τουρκαλβανοί εξετέλεσαν 100ντάδες
αοπλων φιλήσυχων και φιλονόμων
Χριστιανών, ενώ οι εκτελεσθέντες Τουρκαλβανοί ήσαν κοινοί εγκληματίαι,
όλοι ένοπλοι και εξετελέσθησαν ασφαλώς διά λόγους εκδικήσεως.
Συνοψιζοντες τα περι της θεσεως των
Τουρκαλβανων μελλωντικως εις την
περιφερειαν ταυτην, ειμεθα υποχρεωμενοι να τονισωμεν οτι η συνυπαρξις
των δυο αυτων στοιχειων ειναι απολυτως αδυνατος, εις περιπτωσιν δε αυτην
και
ο χρονος οστις συντελει εις την αμβλυνσιν ολων των ψυχικων παθων και
κλονισμων, αποτελει παραγοντα ανικανον να επιτυχη τοιυτον αποτελεσμα.
Το ζητημα τουτο καθ ημας δεον να εξετασθη απο της αλλης πλευρας
εφ,οσον απο της πλευρας της συνυπα
ρξεως αποκλειεται πασα συζυτησις.
Ειναι Εθνικη αναγκη το ζητημα τουτο
να ρυθμιστη δια παντος και λεγομεν
Εθνικην αναγκην, διοτι η υπαρξις μειονοτητος συνδεομενη εθνολογικως
προς γειτονικον κρατος μετα του οποιου ουδεποτε επετευχθη η ειρηνικη
και φιλικη συνεργασια, απετελεσαν παντοτε παραγοντα διπλωματικων
προστριβων. Βεβαιως δεν γνωριζομεν ποια θα ειναι η μελλοντικη θεσις μας
εναντι της Αλβανιας, παντως ομως κρινομεν εξ οσων εχομεν σημερον
υπ οψιν. Πλην τουτου και αλλοι λογοι και δη τοιουτοι Εθνικης οικονομιας
επιβαλλουσι την δημιουργιαν αμιγους
χριστιανικου πληθυσμου εν τω τμηματι
τουτω. Ειναι γνωστον οτι το εδαφος της περιοχης ταυτης ειναι παραγωγικωτατον
και γεωργικως εκμεταλευσιμον.
Εαν κατα ταυτα εγκατασταθωσι πληθυσμοι
προερχομενοι εξ ορεινων περιοχων, οιτινες διακρινονται δια
την φιλεργατικοτητα,
θα συντελεσθη
σημαντικη αυξησις της παραγωγης. Εκτος δε τουτου θα ειναι
δυνατη η
αποκαταστασις πληθυσμου χριστιανικου πενταπλασιου του προυπαρχοντος
μουσουλμανικου, ανερχομενου ως
γνωστον εις 18.000 δι ο και παρατηρειται το
φαινομενον μεγαλοκτη
ματιων χιλιων και δυο χιλιαδων ελαιοδενδρων εκτος
λειβαδιων, ατινα
δεν απαλλοτριωθησαν ως ανεπιδεκτα  καλλιεργειας.
Δια του μετρου τουτου θα ικανοποιηθη
σημαντικος αριθμος οικογενειων
καταστραφεισων κατα την διαρκειαν της κατοχης και αξιων πασης προστασιας.
Τελος, θα δημιουργηθη
συνολον αμιγους χριστιανικου πληθυσμου με Εθνικην
Ελληνικην
συνειδησιν. Θα δημιουργηθουν σχολεια, δι ων θα επιτευχθη η
ελληνοπρεπης μορφωσις ενος τμηματος
της Ηπειρου, οπου εκυριαρχει η
αλβανικη
γλωσσα, θα δημιουργηθωσι εκκλησιαι, αιτινες θα συντελεσουν εις
την
αναπτυξιν και τονωσιν του θρησκευτικου συναισθηματος και εν μια λεξει
ο νομος Θεσπρωτιας θα αποτελεση
τμημα επωφελες δια το Εθνος ημων
και ουχι φωλεα αμορφωτων και κακοπποιων απεργαζομενων εκ παραλληλου
και εκ του αφανους την καταστροφην της Πατριδος μας. Οσον αφορα τελος
την θεσιν των μουσουλμανων εναντι του Εθνους ημων ως συνολου, ουτοι
ειναι ως ετονισαμεν ανωτερω απο του 12ου ετους της ηλικιας και ανω δοσιλογοι
ως συνεργασθεντες
εμφανως μετα των κατακτητων προς εξοντωσιν του
χριστιανικου πληθυσμου
του Νομου Θεσπρωτιας, ενοχοι ανηκουστων εγκληματων
του κοινου ποινικου δικαιου και γενικως
εγκληματιαι πολεμου. Κατ, αυτων
δε δεον να εφαρμοσθωσιν
αι κυρωσεις αι προβλεπομεναι δια τοιουτους εγκληματιας,
να αφαιρεθη
απ, αυτων η Ελληνικη υπηκοοτης και να θεωρηθωσιν ως απελαθεντες
εκτος των οριων του Κρατους δια λογους εθνικης ασφαλειας.

Ο Διοικητης της Υποδιοικησεως Χωροφυλακης Μαργαριτιου
Αντωνιος Πισογιαννακης - Ανθυπομιραρχος
5 Οκτωβριου 1945

 Το κείμενο με την λεπτομερέστατη αναφορά της Υποδιοικησεως
Χωροφυλακης του μαρτυρικού Μαργαριτίου οπως και ολη την
προπαγανδα σε βαρος του Ελληνικου πληθυσμου και αλλες σημαντικες
λεπτομερειες, τα βρήκαμε στο βιβλίο του Μιχαήλ Τρίτου, το οποιο
και σας παρουσιάζουμε αυτούσιο χωρίς καμια αλλαγή.

Σύμφωνα με ενδείξεις που έχουμε στην διάθεση μας η Υποδιοίκηση
Χωροφυλακής Μαργαριτίου είχε στείλει και στο Υπουργείο Εξωτερικόν αναφορά
για το θέμα των Τουρκαλβανοτσαμηδων. Ελπίζουμε να την προμηθευτούμε
και να σας την
παρουσιάσουμε. Με το δεδομένο ότι την εποχή του 1812
έως και 1936 στην Θεσπρωτία ήταν τρεις Επαρχίες: Μαργαριτίου,
Παραμυθιας και Φιλιατών είναι επόμενο από τις Αρχές του Μαργαριτίου
να
έχουν αποσταλεί πλήθος έγγραφων. Γνωρίζουμε ότι με την φυγη
των Τουρκαλβανοτσαμηδων
τα Αρχεία της Κοινότητας Μαργαριτίου τα
κατέστρεψαν οι
Αλβανοτσάμηδες. ούτος ώστε να αποφύγουν την
τιμωρία όσοι
διέπραξαν εγκλήματα . Από την απελευθέρωση όμως και μετά
1913 έχει ενδιαφέρον να τα βρούμε. Αυτός είναι και ο πρωταρχικός
στόχος της ιστοσελίδας μας.

Μεταφορα: Θωμας Στ. Γκινης 20010


Γνωριζετε οτι ;

ΘΩΜΑΣ Φ. ΠΑΠΑΡΟΥΝΑΣ


Sample Image


Ο συμπατριώτης μας Θωμας Φ. Παπαρούνας εκτος από
τις πέστροφες που καλλιεργεί στο Γρεβενίτι, σε ένα φανταστικό
τοπίο, πνιγμένο στο πράσινο από τα έλατα και τις οξιές, καθώς
και τις πηγες με τα κρυστάλλινα και πεντακάθαρα νερά
ασχολείται και με την πυρογραφία.
Δείτε και θαυμάστε μερικά από τα έργα του:


Sample Image


Sample Image

Όπως μάθαμε τα έργα του νεαρού Mαργαριτιωτη καλλιτέχνη
Θωμά Παπαρούνα είναι όλα χειροποίητα απο ξύλο κερασιάς σε
πυρογραφία. Ένα από τα έργα του, είναι και η ταμπέλα που
φιλοτεχνησε για το Μουσείου Μαργαριτίου.


Sample Image

Για όσους ενδιαφέρονται για κάποια πυρογραφία μπορούν να
επικοινωνήσουν με τον νεαρό καλλιτέχνη στη δικη του
ηλεκτρονική διεύθυνση η οποια είναι:

Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.
This e-mail address is being protected from spam bots, you need JavaScript enabled to view it
,


Sample Image


Sample Image


Sample Image


Sample Image

Sample Image


Η φωτογραφια δεν ειναι στο Βορειο Πολο, αλλα στο Γρεβενιτι.
Εδώ θα βρείτε φρέσκια και ζωντανή πέστροφα.

Sample Image



Γνωριζετε οτι ;

O  ΑΓΩΝΙΣΤΗΣ  ( ΣΠΑΝΟΒΑΓΓΕΛΗΣ )

Ενα Ζαρκαδι των Θεσπρωτικων βουνων, ενας
Αητος των κορυφογραμων του Γκουριλα της Παραμυθιας !
(Αφήγηση του Σπύρου Μουσελίμη, 1963)..
Στο Μαργαριτι, στην αγκωνη του σπιτιου του παιδιου του
Παπα-Κωστα, Παπα του χωριου, κανει τα  γεραματα του,
θυμουμενος τα νεανικα του χρονια ο αλοτε Αητος των
κορυφων της Σπατας και των φαραγγιων του Βυσανιου,
αγωνιστης του Ηπειρομακεδονικου αγωνα,
 O ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΜΑΡΚΟ ΚΟΛΙΟΥΣΗΣ 
η,  Καπεταν Σπανοβαγγελης, γερος 88 χρονων, γεννημενος στο
Βερνικο της Παραμυθιας το 1875.
Το 1908 καταταχτηκε στο ανταρτικο σωμα του Γιαννη Πουτετση  η  Καλαμα,
περιτρεχοντας σαν ζαρκαδι μαζι του, ολη την Ηπειρο και παραμεινε κοντα του
ως το Γεναρη του 1910, οπου και αφου διαλυθηκε το σωμα, κι ο Πουτετσης
εφυγε και εγκατασταθηκε στον  Αλμυρο της Θεσαλιας, ο Σπανοβαγγελης
αποτραβηχτηκε στις πλαγιες των βουνων της Πατριδας του της Παραμυθιας.


Sample Image

(Φωτογραφία από το αρχείο του Μαργαριτιωτη Θεόδωρου Βάσσιου).

Ελαβε μερος σε πολλες μαχες, οπως στο Γαρδικι της Θεσαλιας, στη
Βλαχοκερασια των Γρεβενων, στα Τζουμερακα υπο την αρχηγια του
λοχαγου Βλαχογιαννη, στη σκαλα της Παραμυθιας (24-11-1912) υπο την
αρχηγια του οπλαρχηγου ΜΑΡΚΟΥ ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΑΚΗ.
Ο αγωνιστης Σπανοβαγγελης ειχε και ποιητικη κλιση. Την ωρα που
αναπαυονταν κατω απο τα πευκα και τα ελατα των Ηπειρωτικων βουνων
και τις κουμαριες της Ντουσκαρας εγραφε στιχους οπως τον παρα κατω:
Ο ΚΑΠΕΤΑΝ ΣΚΟΤΙΔΑΣ
Αγαδες της Παραμυθιας, Τουρκια απο σκαλα κατου εσεις καλα τον
ξερετε τον καπεταν Σκοτιδα κανει τη θαλασσα στεργια και τα
βουνα ανηβαινει, κανει το βραδυ χαραη, τη νυχτα μεσημερι και φερει
απο την Κερκυρα το βεβαιο χαμπερι. Βρισκει και φιλους διαλεχτους το
μυστικο τους λεει. Μας φερει απο τον αρχηγο το κυριο χαμπερι, βρισκει
λεβεντες  διαλεχτους και τον Σπανοβαγγελη που λεγει λογους
μυστικους π, ενας Θεος τους ξερει. Σπανε φερθηκαμε καλα, ειμαστε
τιμημενει, για τ,ονομα τ,Ιησου Χρηστου θα παμε δοξασμενοι.
Εμπρος να παμε στα χωρια σ,ολα τα βιλαετια, να ετιμαστουνε τα παιδια,
ολοι να μεταλαβουν τις εικοσ, πεντε του Μαρτιου υψωμα να σηκωσουν
και τη σημαια Ελληνικη ολοι να την υψωσουν. Στολιστε το Βαγγελισμο
επανω  στη σημαια, αυτος φυλαει τους Ελληνες τη νυχτα και τη μερα.
Φετος θ, αναψει πολεμος, θα γενει το κιαμετι τωρα θα ιδει και η Τουρκια
τ, ανταρτικο ντουφεκι τα Γιαννενα θα παρουμε και τη Μακεδονια,
την Πολη θα κτυπησουμε κι, ολη  τη Βουλγαρια. Ζητω παιδια
ο Βαγγελισμος να ιδουμε ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ !
Η ιστορια του ΣΠΑΝΟΒΑΓΓΕΛΗ δεν τελειωνει εδω, με την εκρηξιν των
βαλκανικων πολεμων του 1912 οι πολυπαθεις χριστιανοι κατοικοι της περιοχης
Παραμυθιας που επι 339 χρονια υπεφεραν τα πανδυνα, αρπαξαν
τα οπλα και εξεγερθηκαν κατα των τυρανων Τουρκαλβανων πριν ακομη
φθαση ο ελευθερωτης Ελληνικος στρατος. Υπο την αρχηγια του εκ
Δεσποτικου Σπυρου Κρεμμυδα, υπαρχηγου του Ηπειρωτικου Κομιτατου,
συγκεντρωθηκαν 450 ενοπλοι, ενισχυθεντες με 45 Κρητικους ανταρτες
απο την περιοχη Χανιων, υπο τον οπλαρχηγο Μαρκο Δεληγιανακη και
αλλους 45 Κρητικους υπο τον Καπεταν Βασιλη Σηφακη, καθως και απο
ντοπιους Καπεταναιους οπως ο Ιερεας Δημητριος Κολιουσης,
Ο Γρηγορης Κολιουσης, ο πρωην ληστης Νικ. Κουτουπης, και ο Καρρας
απο το Ζωτικο  επετεθηκαν κατα των τουρκικων δυναμεων που
φρουρουσαν το περασμα Ελευθεροχωριου και Σκαλας Παραμυθιας. Τα
Τουρκικα στρατευματα παρα την ενισχυσι απο τους χωρικους μουσουλμανους
της Θεσπρωτιας, ετραπηκαν σε φυγη εγκαταλιποντας στους ανταρτες
Ελληνες τις θεσεις τους και 160 νεκρους και 34 αιχμαλωτους.

Τους
αιχμαλωτους αυτους αργωτερα τους εξετελεσε ο οπλαρχηγος Καρρας
διοτι προσπαθησαν να δραπετευσουν. Απο τους Ελληνες σκοτωθηκαν
μονο 3, το στελεχος του κομιτατου απο τα Γιαννενα ονοματι Φαφειας,
ο Ψυχογιος του Δεληγιαννακη  Μανωλης Πατερακης (Κρητικος) και
ο Νικολαος Κουτουπης απο την Αγια Κυριακη Παραμυθιας, την ωρα που
αρπαξε ως λαφυρο την Τουρκικη σημαια. Ο οπλαρχηγος Μαρκος Δεληγιαννακης
πνεωντας μενεα για το χαμο του ψυχογυιου του Μανωλη Πατερακη και
απο οσα αλλα ειχε παθει η οικογενεια του στην Κρητη συνενοειτε με
66 ντοπιους ανταρτες και 60 Κρητικους πηγε να εκτελεσει 72 Αλβανοτσαμηδες
κοντα στην Σελιανη Παραμυθιας. Αποτελεσμα της ενεργειας αυτης ηταν
να συλλαβουν τον Δεληγιαννακη οι Ελληνικες Αρχαις, κατοπην πιεσεων της
Αυστριας και Ιταλιας που προστατευαν τους μουσουλμανοτσαμηδες, και
παραπεμφθηκε σε δικη. Οταν οπλαρχηγος Μαρκος Δεληγιαννακης
αποφυλακιστηκε απο τις φυλακες Ιωαννινων και πηγε στην Κρητη,
ο Σπανοβαγγελης πηγε εκει και τον συναντησε.
Αυτος ηταν ο Γρηγορης Κολιουσης πατερας του Παπακωστα Κολιουση που
ηταν ο εφημεριος στο Μαργαριτι.
(Το ψευδώνυμο Σπανοβαγγελης, που είχε πάρει ο καπετάνιος Γρηγορης Κολιούσης,
ήταν ένα υπαρκτό πρόσωπο και έχει ως εξής: Η κυρια Βίκη Σπανοβαγγέλη η οποια
ζη στην Αγγλία και είναι δισέγγονη του πραγματικού Σπανοβαγγέλη, βλέποντας
στην ιστοσελίδα μας την ιστορία αυτή, επικοινώνησε μαζί μας και ρώτησε εάν
υπάρχουν στην περιοχή της Παραμυθιας οικογένειες με το όνομα Σπανοβαγγελης,
πιστεύοντας ότι ίσως υπήρχαν και άλλοι συγγενείς της εκεί. Αφού της εξηγήσαμε
ότι το όνομα αυτό ήταν παρατσούκλι του καπετάν Γρηγορη Κολιούση, μας έδωσε
κάποιες πληροφορίες για τον σαρακατσάνο προπάππου της  τον Σπανοβαγγέλη,
ο οποιος
έδρασε παλαιότερα στην Θεσσαλία και την Μακεδονία το 1890 περίπου
και ήταν ξακουστος στα
λημέρια της κλεφτουριάς. Μας πληροφόρησε επίσης ότι
έχει και φωτογραφία
απο τον προπάππου της ο οποιος είχε γίνει ο φόβος
και ο τρόμος των Τούρκων  και των Βουλγαρων την εποχή αυτή).

Οι δυο σπουδαίες ιστορικές φωτογραφίες που απεικονίζουν την ανταρτικη ομάδα του
Δεληγιαννάκη, όπου απεικονίζεται ο Μάρκος Δεληγιαννάκης και ο Γρηγορης Κολιούσης,
καθώς και η φωτογραφία με τον Γρηγορη Κολιούση είναι από τον εκλιπόντα σήμερα
Μαργαριτιωτη Θεόδωρο Βάσσιο, ο οποιος είχε παντρευτεί
την κόρη του Γρηγορη Κολιούση (Σπανοβαγγέλη).

Πηγες: απο το βιβλιο του Βασιλη Παυλιδη,
ΟΙ ΑΛΒΑΝΟΤΣΑΜΗΔΕΣ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΣ ΚΑΙ Η ΚΑΤΟΧΗ, 
απο άρθρο του Μαργαριτιωτη Θεόδωρου Βάσσιου  στα ΝΕΑ ΤΟΥ ΜΑΡΓΑΡΙΤΙΟΥ 
Φεβρουαρίου-Μαρτίου 2001, εργασία του ιστορικού Σπύρου Μουσελίμη,
για τον αγωνιστή Σπανοβαγγέλη 
δημοσιευμένη στα
Νέα του Μαργαριτίου στο φίλο Φεβρουαρίου-Μαρτίου του 2001

και την ιστοσελιδα του συγγενους του Μαρκου Δεληγιαννακη
ΙΕΡΩΝΥΜΟΥ ΒΟΥΡΒΑΧΑΚΗ

http://www.e-sfakia.gr/

Ευχαριστουμε τον κ.Ιερωνυμο Βουρβαχακη που επικοινωνισε
μαζι μας για το ιστορικο του Μαρκου Δεληγιαννακη και μας
υποσχεθηκε και καποιες φωτογραφιες.

Μεταφορα: Θωμας  Στ. Γκινης

Σεπτεμβρης 2010


 

Γνωριζετε οτι ;

   
Ο ΜΑΡΚΟΣ ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΑΚΗΣ 1869--1957.

(Ένας γίγαντας Έλληνας από την λεβεντογέννα Κρήτη
αγωνίζετα για την λευτεριά της Θεσπρωτίας) .


Sample Image

Αυτή την σπανια και ιστορική φωτογραφία

μας την έστειλε ο Ιερωνυμος Βουρβαχης, (συγγενής)  του
Δεληγιαννάκη τον Σεπτέμβριο του 2010. Στο επάνω μέρος
γραφει 1867--1957 και κάτω γραφει: Ο Μάρκος Ι. Δεληγιαννάκης σαν
άλλος  Διγενής  τα όρη εδιαννελιζε και τα βουνά έπηδα...
Σε ευχαριστούμε αγαπητέ Κρητικέ κ. Ιερωνυμε Βουρβαχη για
αυτό το ιστορικό κειμήλιο που μας έστειλες.
Μας πήρε αρκετό χρόνο να αποδικοπιοισουμε το format
αλλα τελικά τα καταφέραμε !!!

Sample Image

(Φωτογραφία από το αρχείο του Μαργαριτιωτη Θεόδωρου Βάσιου).

Στην ιστορική φωτογραφία επάνω,  έχουμε τον Μάρκο Δεληγιαννάκη
και τον Γρηγορη Κολιούση καθώς και  μέρος του ανταρτικου Σώματος
που διοικούσε τότε ο αγωνιστής Κρητικός
Μάρκος  Δεληγιαννάκης το 1913.  

ΤΟ ΚΟΡΥΦΑΙΟ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ

Από την συμβολή του στην απελευθέρωση της Ηπείρου ο Μάρκος Ιωάννου
Δεληγιαννάκης,
οπλαρχηγός ήδη υπό τον πατέρα του, αρχηγό
του Νομού Ρεθύμνης στις
Κρητικές Επαναστάσεις του 1866-68 και 1897,
συμμετασχών ως οπλαρχηγός
στην τελευταία, ήταν ένας από τους
αρχηγούς που εχρησιμοποίησε ο μεγαλοφυής Εθνάρχης Ελευθέριος
Βενιζέλος, στέλνοντας τους μπροστά από τον ελληνικό Στρατό, πριν
από τη μεγάλη εξόρμηση του 1912,  στην κατεχόμενη Ήπειρο και Μακεδονία,
αυτούς που η αναμνηστική στήλη στο χώρο του τότε Στρατηγείου του διαδόχου
 Κωνσταντίνου στο Εμίν Αγά, προ των  Ιωαννίνων, αναγράφει ως
ΚΡΗΤΕΣ ΠΡΟΣΚΟΠΟΙ. Ο μεγαλύτερος αδελφό του Κανάκης στάλθηκε τότε
με το
σώμα του στην Ανατολική Ήπειρο (Πέντε Πηγάδια, Ξηροβούνι),
ο δε μικρότερος, Μακεδονομάχος ήδη αρχηγός Ηλίας, στη Δυτική Μακεδονία
και από εκεί εστράφησαν αργότερα προς τα Ιωάννινα και συναντήθηκαν
με τον Μάρκο, αφού μετέσχον στη Μάχη του Δρίσκου, στην κυκλωτική
κίνηση του ελληνικού Στρατού περί τα Ιωάννινα. Ο Μάρκος, με ίδιο σώμα
από 30 Κρήτες και 70 Σουλιώτες Θεσπρωτούς, περίπου, είχε σαν αποστολή
την αποκοπή της Θεσπρωτίας
και παρεμπόδιση της αποστολής ενισχύσεων
στα Γιάννινα από την
πλούσια σε Τουρκαλβανικό μουσουλμανικό
στοιχείο Θεσπρωτία (ή Τσαμουριά τότε).
Για να το πετύχει αυτό εκινείτο και πολεμούσε στον άξονα Όρη Σουλίου
Καλαμάς Ποταμός  συνδεόμενος και συμπράττων με τον καπετάν Κρομύδα,
από το Δεσποτικό, που είχε την ευθύνη βορείως της περιοχής του
Δεληγιαννάκη. Οι μαρτυρίες, γραπτές και προφορικές από κατοίκους της
περιοχής που ακόμη θυμούνται, λένε ότι η δράσις του ήταν εξαιρετικά
αποτελεσματική. Ήτο τόσο έντονα εμπλεγμένος, ώστε χρειάσθηκε να
στείλει αντιπρόσωπο για να βαφτίσει εκ μέρους του τον αργότερα υφυπουργό
Εσωτερικών Αθανασίου, που θα τον βρούμε σε οψιμότερη ανάμνηση, γιατί
τη μέρα
της βαπτίσεως πολεμούσε. Σε μια από τις μάχες αυτές σκοτώθηκε
ο σημαιοφόρος και ανηψιός του, (απώλεια την οποία θυμούνται ντόπιοι της
περιοχής
γιατί τη θρήνησε πολύ ο αρχηγός και θείος του), ο Μανώλης Πατεράκης.
Όταν ελευθερώθηκαν τα Γιάννινα και έγινε ειρήνη, διαλύθηκαν και τα αντάρτικα
σώματα. Ο Μάρκος
έμεινε στα Γιάννινα κάμποσο καιρό, πριν γυρίσει πίσω.
Μετά από λίγο
καιρό όμως τον ζήτησαν και τον βρήκαν κάμποσα από τα
ντόπια παληκάρια του.
Καπετάνιε, του είπαν, ήρθαμε να σε βρούμε γιατί
φαίνεται πως
για μας δεν ετελείωσε ο πόλεμος. Εμείς δεν ελευθερωθήκαμε.
Οι Τούρκοι αγάδες έχουν πάντα τα χωριά μας τσιφλίκια και τους Αρβανίτες
μαζί τους κι' εμείς είμαστε σκλάβοι. Εσύ θα μας ελευθερώσεις. Όταν εκδήλωσε
την απορία του για το τι ήθελαν να κάνει, του είπαν ότι ζητούν να μπει
πάλι αρχηγός τους και να πάνε να σκοτώσουν τους αφέντες τους.

Ο καπετάνιος αρνιόταν για πολλήν ώρα,
λέγοντας τους πως αυτό πια θα είναι
ένα καθαρό φονικό, αφού ο πόλεμος
είχε τελειώσει. Αφού τον πάλευαν πολλή
ώρα για να τον πείσουν, πικραμένοι του δήλωσαν ότι δεν θα τον ξέρουν
πια για αρχηγό τους και θα πάνε οι ίδιοι να ξεκαθαρίσουν τη Θεσπρωτία,
όπως μπορέσουν. Όταν πια είδε ότι ήταν αποφασισμένοι, υπέκυψε. Τους
μάζεψε και ξεκίνησαν.
Στη Θεσπρωτία έστελνε μαντατοφόρο σ' έναν-έναν στους
αγάδες και τους
ειδοποιούσε ότι τους θέλει ο αρχηγός ' για να τους πάει στα
Γιάννινα, όπου τους ζητά ο στρατηγός ο Δαγκλής. Συγκέντρωσε έτσι 72
αγάδες και ξεκίνησαν. Όταν
έφθαναν στο πέρασμα που λέγεται Σκάλα της
Παραμυθιάς,
διέταξε στάση για να ξεκουρασθούν. Είχε διαλέξει αυτή τη θέση
σαν
χώρο του δράματος, γιατί ήταν μια λάκα, περιμετρικά της οποίας έταξε
τους άνδρες του για φρούρηση και γιατί στο μέρος αυτό είχε σκοτωθεί
ο ανηψιός και σημαιοφόρος
του Μανώλης Πατεράκης.

 Όμως δεν είχε ακόμη νικήσει τις δικές του αντιστάσεις για το φονικό στο οποίο
είχε κληθεί να πρωταγωνιστήσει. Έκατσε πάνω σ' ένα χαράκι (βράχος στην κρητική
διάλεκτο) κρατούσε
το κεφάλι του, μακριά από όλους και  σκεπτόταν. Εκεί
τον επλησίασε ένα
από τα παληκάρια του και του είπε ότι ζητά να του μιλήσει ένας
από
τους αγάδες. Τον δέχθηκε και εκείνος του είπε: Καπετάνιε εμείς εκαταλάβαμε
τώρα πού μας πας και τι θα μας κάνεις. Είμαστε δυο αδέλφια εδώ. Άφησε
τον ένα μας και θα σου φέρει
δυο φορτώματα χρυσάφι, να μας αφήσεις ελεύθερους.
Αυτό έκανε τον καπετάνιο να αποφασίσει αμέσως εκείνο που ως τότε δυσκολευόταν.
Τον έδιωξε σκαιώς να 
πάει με τους άλλους, πήδηξε πάνω στο χαράκι και φώναξε στους
μελλοθάνατους:  Σκυλιά, 400 χρόνια μας πίνατε το αίμα. Ήλθε η ώρα να πληρώσετε.
Το χρυσάφι σας δεν μας χρειάζεται. Έδωσε την διαταγή και σε λίγο όλοι είχαν
εκτελεσθεί. Μεθυσμένοι
οι άνδρες του από την εκπλήρωση του ονείρου της
τελικής τους απελευθερώσεως,
δεν επιβεβεβαίωσαν τον θάνατο όλων των θυμάτων.
Δυο από αυτούς δεν
είχαν πεθάνει, προσποιήθηκαν τους νεκρούς και όταν
έφυγαν οι θύτες τους,
εσύρθηκαν τραυματσμένοι και κατόρθωσαν να φθάσουν
ως την Πάργα.
Από κει διεκπεραιώθηκαν στην Κέρκυρα και παρουσιάσθηκαν
στο Αυστριακό Προξενείο, όπου και ανέφεραν τα γενόμενα.

Οι Αυστριακοί εκπροσωπούσαν διπλωματικά τους Τούρκους εκείνη την
εμπόλεμη
περίοδο. Δημιουργήθηκε έτσι διπλωματικό επεισόδιο και
ο Βενιζέλος
αναγκάσθηκε να διατάξει την σύλληψη του Μάρκου Δεληγιαννάκη,
διαμηνύοντας του ταυτόχρονα ότι το κάνει για να ικανοποιήσει την
διαμαρτυρηθείσα δύναμη. Τον έκλεισαν στις φυλακές του Κάστρου των
Ιωαννίνων,
απ' όπου όμως τον άφηναν τα βράδυα να βγαίνει και να παίρνει
ένα μεζεδάκι με τους φίλους του. Όπως μου έλεγε πάντα, διεξήχθη δίκη,
καταδικάστηκε σε θάνατο και
ακοινώθηκε αργότερα η εκτελεσίς του.
 Κρυφά τον άφησαν  ελεύθερο κα έφυγε από την Ήπειρο.

Λένε σήμερα στην Παραμυθιά, πως οι Αρβανίτες το κρατάν 30 χρόνια.
Σε εκδίκηση τους για το φόνο των αγάδων αποδίδουν την προδοσία από
τους Τσάμηδες που οδήγησε στην εκτέλεση των Προκρίτων της Παραμυθιάς
από τους Γερμανούς στην κατοχή. Με την σειρά του, εκδικούμενος ο ΕΔΕΣ
του στρατηγού Ζέρβα, κατεδίωξε τους τελευταίους μουσουλμάνους από την
Θεσπρωτία και έμεινε αμιγώς ελληνοκατοικούμενη σήμερα και αυτή η ελληνική γη.
Καθαρισμένη από
τον Μάρκο Δεληγιαννάκη και το Ναπολέοντα Ζέρβα.
Το περιγραφέν επεισόδιο και όλη η δράση του Μάρκου στην Ήπειρο
τραγουδιέται σε ωραίο επικό ποίημα, που σαν τσάμικο φέρει τον τίτλο
(Ο Ντεληγιαννάκης).
Από το 1912 ως το 1940 Έλαβε μέρος σαν αρχηγός ιδίου αντάρτικου
σώματος
στον αγώνα για την απελευθέρωση της Βορείου Ηπείρου το 1914.
Από αυτόν δεν  ενθυμούμαι να μου έχει διηγηθεί κάτι ούτε και από τα
επόμενα χρόνια, κατά τα οποία είχε ονομασθεί έφεδρος υπολοχαγός κατ' απονομήν,
όπως και  μικρότερος
αδελφός του Ηλίας. Δεν γνωρίζω για τη συμμετοχή
του στον Α! Παγκόσμιο
Πόλεμο, στον οποίο σκοτώθηκε στις 19 Μαΐου 1918
ο ανωτέρω αδελφός
του Ηλίας στο Σκρα. Ασφαλώς και ο Μάρκος μετέσχε
σ'αυτόν τον πόλεμο, γιατί έπαιρνε σύνταξη σαν υπολοχαγός, ασήμαντη σε
ποσό λόγω των λίγων χρόνων
της επισήμου υπηρεσίας του σαν αξιωματικού.
Φωτογραφία του που 
διαθέτω αυτής της εποχής, φέρει την ιδιόχειρη
εγγραφή του Μάρκος
Δεληγιαννάκης - Υπολοχαγός πεζικού,
υπασπιστής 8ου προκαλύψεως. Έμεινε μερικά χρόνια στην Αθήνα και για
λίγο είχε εργασθεί στο Δήμο Αθηναίων. Ο γράφων γεννήθηκε το 1927
και όντας ο πρώτος άρρην από τις οικογένειες των Δεληγιαννάκηδων που
γεννήθηκε μετά το 1918, πήρε κατά
γενική επιθυμία των το όνομα του Ηλία,
που εθεωρείτο και ήταν ο ηρωικότερος αδελφός από τους 4 γιους του αρχηγού
των Επαναστάσεων 1866-68 και 1897, Ιωάννη Βάσου Δεληγιαννάκη ή Βασούλη.

Από τότε που θυμάμαι
λοιπόν, ενθυμούμαι το σεβάσμιο γέροντα αδελφό
Κανάκη, με την Κρητική
φορεσιά, τις βράκες και τη σεβάσμια γενειάδα και
τον νεότερο Μάρκο,
με στρατιωτική φορεσιά, κυλότα και γκέτες, του
αξιωματικού, να ζουν στην
Αργυρούπολη. Ο πρώτος με οικογένεια και απογόνους,
ο δεύτερος
μοναχικός  έμεινεν άγαμος σε ενοικιαζόμενο δωμάτιο, που σαν μόνη
κτηματική
περιουσία διέθετε αγροτεμάχιο περίπου 1/3 έως ιΑ στρέμματος στην
είσοδο
του χωριού, που το είχε μετατρέψει σε οικογενειακό νεκροταφείο της
Οικογένειας Δεληγιαννάκηδων και σαν τέτοιο παραμένει, το είχε φυτέψει με όμορφα
κυπαρίσσια
και είχε σ'αυτό τον τάφο του παππού του Βάσου, του πατέρα του Ιωάννη
και του αδελφού του Ηλία, του οποίου τα οστά και το μαρμάρινο σταυρό, που το
σύνταγμα του είχε
κάνει, μετέφερε ο ίδιος το 1924 από την Αξιούπολι, Κιλκίς, υπηρετών
ακόμη τότε ως υπολοχαγός και υπασπιστής Συντάγματος Προκαλύψεως στο Νομό
Σερρών.
Τώρα και οι υπόλοιποι γέροντες αναπαύονται εκεί. Τα δικαιώματα
του από την πατρική περιουσία είχε αφήσει στους αδελφούς του που είχαν
απογόνους. Ζούσε λοιπόν σε εκούσια πενία, αλλά πάντα καθαρός περιποιημένος
και πολύ ωραίος, ροδοκόκκινος, με κοντή  γενειάδα και αρειμάνιο μύστακα, ενώ
στις
πάντα βαθουλωμένες κόγχες του στριφογύριζαν ανήσυχα κυριολεκτικά
αετίσια μάτια. Από ηλικίας 55 ετών ετρέφετο μόνο με φυτικές τροφές.

Το νερό του το έφερνε κάθε πρωΐ μόνος σ' ένα μικρό σταμνάκι από τις
μεγάλες πηγές του χωριού,  όπου κατέβαινε μια απόσταση λιγότερη από ένα
χιλιόμετρο, αλλά με
υψομετρική διαφορά 150-200 μέτρων, με
κακοτράχαλο καλντιρίμι.
Οι συναναστροφές του ήσαν πολύ λίγες. Δεν αξίωνε
τον καθένα με τη
σχέση του. Για όλη αυτή τη μεγαλοπρεπή και απόμακρη εικόνα
του, οι χωριανοί του είχαν δώσει το παρατσούκλι Τσάρος. Ασυμβίβαστος,
ελεύθερος, με όλη την έννοια που έδινε ο Καζαντζάκης στον όρο (δεν ελπίζω τίποτα,
δεν φοβάμαι
τίποτα, είμαι ελεύθερος) έκανε μακρούς περιπάτους σε εξοχές, πάντα
μοναχικός και μένοντας στο μικρό του σπιτάκι, που το είχε διαμορφώσει σε ατομικό
μουσείο. Οι τοίχοι ήταν
καλυμένοι με φωτογραφίες των ηρώων του
μεγάλου αγώνα της Ελληνικής
Επαναστάσεως του 1821, της Ελλάδος και
Κρήτης. Ψηλά σε περίοπτο
θέση είχε κορνιζώσει τη σημαία του σώματος
του της Ηπείρου,
ελληνική πολεμική σημαία με το σταυρό και την  εγγραφή
 ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ Ή ΘΑΝΑΤΟΣ 1912 και από κάτω οπλοθήκη με τα όπλα
που κατά καιρούς είχε
χρησιμοποιήσει, απ' ότι θυμάμαι γκρα, μάουζερ
ασημοστολισμένο
λάφυρο από Τούρκους της  Ηπείρου, σπαθί
Έλληνος αξιωματικού,
γιαταγάνι, πασαλή (το πελώριο κρητικό μαχαίρι)
και περίστροφα. Μετά την
απελευθέρωση από τους Γερμανούς προστέθηκε
σ' αυτό και ένα αυτόματο
γερμανικό Στάγιερ, από την δική του συμμετοχή
στη μάχη της Κρήτης
του 1941. Αυτά όλα γνωρίζω ότι στο τέλος της ζωής του
ή ίσως μετά
θάνατον έχει κληροδοτήσει στο Εθνολογικό Μουσείο Ηρακλείου,
σε μένα δε έδωσε τη Στρατιωτική και Ναυτική Εγκυκλοπαίδεια του.
Αληθινό
λείψανο της ηρωικής εποχής, όταν έφευγαν τα ανήψια του, συνήθως
εθελοντές, για τους αγώνες της Μικράς Ασίας και το 1940, τους ευχόταν
"να πας παιδί μου στο καλό και ο Θεός να σε αξιώσει να γυρίσεις με ένα μάτι,
ή με ένα χέρι ή 
με ένα πόδι, αφού θα έχεις δώσει το άλλο στην πατρίδα".
Ένας από αυτούς που πήραν  την ευχή αυτή, ήταν και ο πατέρας μου,
όταν έφευγε εθελοντής το 1916.

 ΣΤΗΝ ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΤΟ 1941 - ΚΑΤΟΧΗ

Στα 72 χρόνια του, τον βρήκε
ο ελληνοϊταλικός πόλεμος και η μάχη
της Κρήτης. Εκείνες τις μέρες
έμενε σ' ένα εξοχικό οικίσκο σ' ένα
αμπέλi συγγενή του στην παρυφή
της πόλεως του Ρεθύμνου.
Σαν μύρισε μπαρούτι χλιμίντρισε το άλογο του πολέμου μέσα του. Αναπέτασε
την παλιά, μουσειακή
σημαία του και μαζί κρέμασε τα καλοσυντηρημένα
και απαστράπτοντα
στο δυνατό ανοιξιάτικο ήλιο άρματα του. Όπως μου
έλεγε, κάποιο
αεροπλάνο διέγραψε αναγνωριστικούς κύκλους από πάνω
"προφανώς το πέρασε για πολεμικό αρχηγείο". Ο γέροντας θυμήθηκε ότι
στον πρώτο παγκόσμιο
πόλεμο τα ντουφέκαγαν τα αεροπλάνα. Με την
πείρα που διέθετε
άρπαξε το όπλο του και άρχισε να ντουφεκάει, αλλά όχι
όπως-όπως.
Όπως εγύριζε το αεροπλάνο, το ακολουθούσε από τη μεριά
της ουράς, από
γωνία σε γωνία καλυπτόμενος για να αποφεύγει τον
πολυβολισμό
που είχε αρχίσει ο αεροπόρος. Μετά από μερικές περιστροφές
όμως "φαίνεται πως τον βαρέθηκε και του έριξε μια μικρή βόμβα" η οποία ανετίναξε
τοίχους του αμπελιού
και προξένησε ζημιές στον οικίσκο."Τότε κατάλαβα
πως δεν είναι πια
ο πόλεμος όπως τον ήξερα, εσταμάτησα να τον πυροβολώ,
κάνοντας
τον πεθαμένο και εκείνος έφυγε".Περισσότερα δεν μου είχε πει εκείνα
τα
χρόνια για την τελευταία του μάχη. Μετά την απελευθέρωση όμως, στην 
οπλοθήκη προστέθηκε ένα καλοδιατηρημένο αυτόματο Στάγιερ, με τον
διακριτικό αετό του αξιωματικού
στη λαβή του. Και άρχισε η μακριά νύχτα της
κατοχής. Ο σεβάσμιος
γέροντας εζήτησε άδεια από τις αρχές κατοχής,
όπως είχαν εκείνες
εντολή από τον ίδιο το Χίτλερ να παρέχουν και  διατήρησε τα
παλιά
του πολεμικά λάφυρα και το ιδιωτικό του μικρό μουσείο. Ώφειλε να
παρουσιάζεται, όπως
κάθε παλιός αξιωματικός, μία φορά την εβδομάδα στις
αρχές
κατοχής, που έδρευαν στο ίδιο το χωριό του. Όμως για τη σεβάσμια αυτή
φιγούρα γινόταν μια εξαίρεσις. Δεν τον καλούσαν, αλλά επήγαιναν και τον
έβλεπαν. Πάντα ήσαν δύο
οι επισκέπτες. Μπαίνοντας στο ανώγειο όπου έμενε,
κτυπούσαν τις
μπότες τους σε προσοχή και χαιρετούσαν στρατιωτικά,
εβεβαιώνοντο για την
παρουσία του και έφευγαν. Όπως ήταν φυσικό,
ο γέροντας ήταν
καλά πληροφορημένος για τα κινήματα αντιστάσεως. Και
οι δυο
πλευρές, του επρότειναν να τον κάνουν αρχηγό στην περιοχή.
Ιδιαίτερη
επιμονή έδειξε ο ΕΛΑΣ. Προφανώς ήθελαν να εκμεταλλευθούν την
μεγάλη προσηλυτιστική απήχηση
που θα είχε το όνομα του.

 Η σοφία του παλιού πολεμιστή όμως και προφανώς ο ασίγαστος έρωτας
για τη λευτεριά της μιας και αδιαίρετης πατρίδας, του υπαγόρευσε
την απάντηση."Αφού πολεμάμε για την πατρίδα και την ελευθερία, να μην
έχουμε
κόμματα, να σμίξουμε όλοι στην περιοχή και να κάνουμε ένα λόχο.
Τότε θα έλθω μαζί σας, όσο μπορώ πεζός κι' όπου ή όταν δεν θα μπορώ,
θα μου βρείτε ένα άλογο
για τις μετακινήσεις". Μα δυστυχώς δεν
ήταν αυτό που ήθελαν. Έτσι δεν ευλόγησε κανέναν Τα χρόνια προχωρούσαν
και οι
Γερμανοί, συρρικνούμενοι έφυγαν από την Αργυρούπολη.
Ο κοντινότερος σταθμός τους έμεινε στην Επισκοπή Ρεθύμνης, 5 χιλιόμετρα
μακριά. Εκεί
τον υποχρέωναν να παρουσιάζεται κάθε 15 ημέρες. Διαμαρτυρήθηκε
γι' αυτό και ζήτησε να τον απαλλάξουν απ' αυτή την υποχρέωση. Είμαι γέροντας,
με βλέπετε, μη με βασανίζετε να έρχομαι κάθε 15 ημέρες. Εκείνοι όμως του
απήντησαν ότι μπορεί
να είναι γέρων, αλλά με πολύ μεγάλο γόητρο και
μπορεί να τους
κάνει πολύ κακό αν πάει με τους αντάρτες. Και ο ατρόμητος
γέρων
απήντησε "Αν μπορούσα θα το είχα ήδη κάνει, δεν θα περίμενα
να μου το υποδείξετε ούτε και θα φοβόμουν τίποτα".

ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΣΚΕΨΕΙΣ

Η απελευθέρωση ήλθε, τα χρόνια προχώρησαν. Ζούσε πάντα στο ίδιο
μέρος, υπό τις ίδιες συνθήκες. Η σύνταξις του έφθανε γύρω στις 200 δραχμές,
εκεί γύρω στο 1950. Τότε από κάποιο δημοσίευμα γύρω από το όνομα
του καπετάνιου σε κάποια επέτειο, τον ανεκάλυψε ο τότε υφυπουργός
Εσωτερικών Αθανασίου, το παιδί που είχε βαπτίσει δι' αντιπροσώπου
το 1912, όταν την ημέρα της βάπτισης είχε εμπλακεί σε μάχη με τους
Τούρκους στα Σουλιώτικα
βουνά. Σε εκείνο το δημοσίευμα γραφόταν ότι ο
γέρο καπετάνιος ζει
λιτά με σύνταξη ψυχία. Ο Υπουργός του έστειλε μια
συγκινητική επιστολή,
αφού μετά τόσα χρόνια σιωπής ανεκάλυπτε τον
πνευματικό του πατέρα,
για τον οποίο τόσα πολλά είχε ακούσει μικρός.
Τελειώνοντας
του ζητούσε την άδεια να μεριμνήσει για μια αξιοπρεπέστερη
σύνταξη.
Ο καπετάνιος του απάντησε με την ίδια χαρά και συγκίνηση. Κι' όσο
για
την σύνταξη "Η πατρίδα μας παιδί μου είναι πολύ πτωχή και έχει πολλές
ανάγκες. Εγώ δεν χρειάζομαι πολλά πράγματα, με φθάνουν αυτά που παίρνω
κάθε μήνα, δεν θέλω άλλα. Ας διετεθούν σε άλλες ανάγκες. Σ' ευχαριστώ".
Υπήρχαν ακόμη
άνθρωποι που νοιάζονταν μόνο για την πατρίδα.
Τον Μάϊο του 1971, 14 χρόνια
μετά τον θάνατο του, βρισκόμουν πάνω
στο Σούλι σαν αρχίατρος της VIII
Μεραρχίας Πεζικού, στις γιορτές του
Σουλίου. Κάποιος είπε το όνομα μου και το άκουσε ο πρώην υφυπουργός
Αθανασίου, που κι' αυτός βρισκόταν εκεί. Με ανεζήτησε αμέσως, να μάθει
"αν είμαι από τους Δεληγιαννάκηδες εκείνους" και μου επιβεβαίωσε τα
ανωτέρω, όπως μου τα είχε διηγηθεί ο γέρος. Και πέρασαν κι' άλλα χρόνια
και ευτύχησε να ιδή ξανά 
αξιωματικό του ελληνικού Στρατού "έστω
ανθυπίατρο" το 1952 τον
γράφοντα. Μ' ένα συνάδελφο και φίλο που βρισκόταν
λίγες μέρες μαζί μου
τον επισκεφθήκαμε και οι τρεις μαζί περπατούσαμε στους
δρόμους του
χωριού. Και ο γέροντας προσέβλεψε προς το μέλλον και μας
είπε: "τους σημερινούς αρχηγούς τους γνωρίζω όλους και έχουμε πολεμήσει μαζί.

Και τον Βενιζέλο και
τον Πλαστήρα και τον Παπάγο. Εύχομαι να μην
γίνει πια πόλεμος, γιατί
εγώ γνωρίζω καλύτερα από τον καθένα τι κακό είναι
ο πόλεμος για
την πατρίδα. Αν όμως γίνει πόλεμος θα τους παρακαλέσω να
παραβλέψουν την ηλικία μου, να μου επιτρέψουν να ηγηθώ ενός λόχου από
συντοπίτες μου, να μου δώσουν και ένα άλογο. Και τότε εγώ θα μπω στη
μάχη και θα πάω μόνο μπροστά. Δεν θα γυρίσω πια. Αλλοιώς τι μου
μέλλεται; να πέσω κάποια μέρα κατάκοιτος, ανήμπορος, να μην βλέπω ουρανό,
να μην βλέπω ήλιο, να
λερώνομαι πάνω μου;" Και για μοναδική φορά
στην ως τότε γνωριμία μας
είδα τα αετίσια εκείνα μάτια να βουρκώνουν.
Ίσως δεν τον ξαναείδα.
Την Άνοιξη του 1957 έπαθε εγκεφαλικό επεισόδιο και
σε ελάχιστες μέρες πήγε
να απολογηθεί στο δημιουργό του, ο οποίος δεν
τον άφησε να βασανισθεί
κατάκοιτος. Από πολύ καιρό φαινόταν
να τον έχει συγχωρήσει για τα κρίματά του.

ΗΣΑΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΤΡΙΔΑ.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ
Μα πάνω κει στα ηπειρωτικά βουνά η μνήμη του μένει ολοζώντανη.
Σαν στρατιωτικός γιατρός υπηρέτησα στα Γιάννινα από  το 1962 - 1966
και 1971 - 1972.
Μαθεύτηκε το όνομα μου σ' όλη την Ήπειρο και κατά τύχη
πιο
πολύ στη Θεσπρωτία. Κι' ήλθαν πολλοί να με ρωτήσουν "αν ήμουν συγγενής
με τον καπετάνιο". Ένας γερολεβέντης ήταν από τα νέα τότε παληκάρια του.
Και μια ηλικιωμένη
χωρική "θα ήταν 5 χρόνων όταν πέρασε από το χωριό
της ξαπόστασε και ήπιε νερό,
μετά τη μάχη, στην οποία είχε σκοτωθεί
ο σημαιοφόρος και ανηψιός
του Μανώλης Πατεράκης. Στον καρπό της έφερε
τατουάζ το σταυρό
και τα αρχικά του ονόματος της. Κάτι που είδα και σ' άλλους,
κυρίως
γυναίκες, πολλές φορές. Ήταν για να μην ξεχάσουν πώς γεννήθηκαν
και ήταν Χριστιανές, αν ποτέ
τις αιχμαλώτιζαν και τις πουλούσαν
σκλάβες οι Τούρκοι ή οι Αλβανοί. Και ήταν ήδη 20ος αιώνας. Για τη λευτεριά
της
και των άλλων πολέμησε ο κρητικός  εθελοντής στα κακοτράχαλα ηπειρωτικά
βουνά. Και έσφαλε εκεί πάνω κάποια δύσκολη στιγμή, υπακούοντας στα
παληκάρια του. Μα ο θεός τον
συγχώρεσε και δεν τον άφησε να βασανιστεί
στο λυκόφως της ζωής του.
Τον πήρε όρθιο.

 ΓΙΑΤΙ ΤΟ ΕΚΑΝΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΤΡΙΔΑ !!!

Πηγες:

Το παρόν ιστορικό για τον αγωνιστη ΜΑΡΚΟ ΔΕΛΗΓΙΑΝΑΚΗ είναι
εξ ολοκληρου από τον κ. Ιερώνυμο Βουρβαχη και το αναδιμοσιευουμε αυτούσιο.

http://www.e-sfakia.gr/


  Θωμας Στ.Γκινης  Σεπτεμβρης 2010



 

ΣΥΛΛΟΓΗ ΠΟΛΕΜΙΚΩΝ ΤΡΑΓΟΥΔΙΩΝ ΑΦΟΡΟΝΤΩΝ ΤΗΝ ΔΡΑΣΙΝ ΤΩΝ
ΥΠΟ ΤΟΝ ΑΡΧΗΓΟΝ ΚΑΠΕΤΑΝ ΜΑΡΚΟΝ ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΑΚΗ
(Τα παρακάτω ποιήματα που αναδημοσιεύουμε είναι από την Ποιητική Συλλογή
του Οπλαρχηγού Β. Γ. Βερναδη, δημοσιευμένα στην ιστοσελίδα ΣΦΑΚΙΑ).
Ο Κρητικός ΜΑΡΚΟΣ ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΑΚΗΣ ήταν οπλαρχηγός των Αντάρτικων Σωμάτων
της περιφερείας Σουλίου και Παραμυθιάς Ηπείρου από τις αρχές της εκστρατείας μέχρι
τέλους, ήτοι από του Οκτωβρίου του 1912 μέχρι τέλους Μαρτίου 1913.

 1). Τρεις αδελφοί τρεις αρχηγοί τρεις πρωτοκαπετάνιοι. 
 Από την Κρήτη ξεκινούν στον πόλεμον να πάνε, 
Ν' αγωνισθούν στην Ήπειρον και εις την Μακεδονία. 
 Στα σκλαβωμένα αδέλφια των ελευθέρια να φέρουν, 
Πήραν παιδιά δικά τωνε ανήψια και ξαδέλφια,  
Πήραν και φίλους μπιστικούς και Κρητικούς λεβέντες. 
 Επήραν και σταυραετούς Σουλιώτες Ηπειρώτες. 
 Πούχαν τον πόλεμο γιορτή, τον πόλεμο παιγνίδι,  
Τρέχει ο Ηλίας πλειά μπροστά για την Μακεδονία,  
Ο Κανάκης για την Ήπειρο στο Μέτσοβο στον Δρίσκο. 
 Και ο Μάρκος ο περίφημος Παραμυθιά και Σούλι.  
Για σου χαρά σου Αρχηγέ Δεληγιανάκη Μάρκο. 
 Το λεν τα παληκάρια σου και οι ΗπειρωτοΣουλιώτες. 
Το λέγουν και όλα τα βουνά η Σπάτα και ο Κορίλας. 

Και η Βριτζάχα η ξακουστή,   το Σούλι και το Κούγκι, 
 Θα μπούμεν στην Παραμυθιά θα σφάξωμε τους Τούρκους, 
 Τους αρχηγούς της Τσαμουριάς τους Τουρκοαρβανίτες,  
Θα πάμεν και εις τα Γιάννενα στ' Αλή Πασά το Κάστρο, 
 Να βρούμεν τον Εσσάτ Πασσά.

2). Κρένει ο Γέρω Ολίτσικας και λέει στην Βριτζάχα,
 Τ' Αγίου Ανδρέα ανήμερα κοντά το μεσημέρι,
Βριτζάχα ρώτησε και συ την Σπάτα και τον Κορίλα.
Να μάθης τι να γίνεται εις το Λευθεροχώρι,
 Στην Σκάλα της Παραμυθιάς βογκούν πολλά τουφέκια
και ακούγονται και κλάϊματα και γογκητό μεγάλο.
Άκουσε γέρω Ολίτσικα να μάθης τα μαντάτα.
Οι αντάρτες κάνουν πόλεμο και επήρανε το Κάστρο.
Την σκάλα της Παραμυθιάς και απάνω τα Βορδόπια,

Και εσκότωσαν πολλή Τουρκιά και έπιασαν Τούρκους σκλάβους.
Μάχουν και πίκρα τα χωριά και δεν παρηγορούνται,
Γιατί στην μάχη πέσανε δεκάξε (16) παληκάρια,
Λαβώθηκε και ο Αρχηγός ο Μάρκος Δεληγιαννάκης
Μ' αυτός δεν σκούζει δεν πονεί δεν κλαίει για την πληγή του
Μα κλαίει τα παληκάρια του και τον Υπαρχηγόν του,
Τον ξακουσμένο Σταυραετό, Κουτούπη τον Σουλιώτη.
Και τον Σημαιοφόρον του Μανώλη Πατεράκη
Πούχεν πρωτοπαλήκαρο και μπιστικό παιδί του,
Τον κλαιν και όλοι οι σύντροφοι του και οι πληγωμένοι σκούζουν
Και όλες οι νιές της Σέλιανης του λέγουν μοιρολόγια,
Σήκω λεβέντη Κρητικέ να βάλης τ' άρματα σου.
Και ο λαβωμένος Αρχηγός καλήν καρδιά δεν κάνει
Και λόγο της παληκαριάς στέκει και σου διαβάζει
Και ώρες τηρά τον τάφον σου και ώρες προς τα Βορδόπια
Και ώρες την Σκάλα σωπηρά να τ' αλαφρώση ο πόνος
Γιατί μετρά ξαναμετρά και βλέπει ξαπλωμένα
Διακόσια τούρκικα κορμιά τούρκων και αρβανιτάδων.

3).  Μωρέ πως εβογκούσαν τα βουνά η Σπάτα και ο Κορίλας
Από τα Τόπια των Τούρκων και από τα πολυβόλα.
Των Χριστουγέννων ανήμερα σαν έφεξεν ο ήλιος
Στην Σέλιανη την ξακουστή και εις την Λαμπανίτσα
Στο Λευθεροχώρι, στο Πόποβο, Βερνίκου και Σαλονίκη
Γιατί δεν επροσκύνησαν Μπέηδες και Πασάδες
Μον' δέχθησαν τον Αρχηγό τον Μάρκο Δεληγιαννάκη
Και την Σημαία του Σταυρού όλοι των προσκύνησαν.
Και όλοι μαζί του πολεμούν και την Τουρκιά σκοτώνουν.
Που τρόμαξε η Αρβανιτιά στα Γιάννενα μηνούσι,
Για να των στείλουσι στρατό βοήθεια και κανόνια.
 Να πιάσουν και τον Αρχηγό και όλους τους Καπετάνιους.
 Και να τους παν' στα Γιάννενα και όλους να τους κρεμάσουν.
Μηνούν και του Μπεκήρ Αγά νάρθη κι' αυτός με άλλους.

Να καταστρέψη ταις εκκλησιές και τα χωριά να κάψη,
Μωρέ πέφτουν αι σφαίρες σαν βροχή,
τα τόπια εμπρός και οπίσω.

Μα ο Δεληγιαννάκης πολεμά με άξια παληκάρια,
 Σκοτώνουν Τούρκους Τσάμηδες, Λιάπηδες Αρβανίτες,
 Τα παληκάρια απόστεσαν, σώθηκαν τα φυσέκια,
 Και τότε φώναξ' ο Αρχηγός λέγει στους Καπετάνιους,
Παιδιά οπίσω σέρνεσθε να πιάσετε την ράχη,
Στο Σέλωμα περάσετε το πλάϊ να διαβήτε ,
Και εις το Λιβάδι κάτσετε για να με καρτερήτε,
 Κρατήτε τα φυσέκια σας να πιάσωμε τα μέρη,
 Στης Λαμπανίτσας τα στενά να στέσωμεν τους Τούρκους.
Να σώσωμεν μωρά παιδιά γυναίκες και κοράσια.
 Σκλάβους να μη τα πιάσουσιν και 'μεις όλοι ας χαθούμε.

Παραμυθιά και Τσαμουριά, Φιλιάτες, Μαργαρίτι,
Όλα γένηκαν Ελληνικά μα τ' άρματα δεν δίδουν.
Κάμνουν κρυφά συμβούλια Μπέηδες και αγάδες.
 Σαν εσκοτώθη ο Βασιλιάς εις την θεσσαλονίκην,
 Για να σηκώσουν πόλεμο τ' αρβανικό να φέρουν, 
 και απ, τα χωριά της Τσαμουριάς τους Έλληνες να διώξουν.
4). Του Κωνσταντίνου τον στρατό του Βασιλιά του νέου,
 Αγάκος και ο Κασοσαλής και ο Φαταγάς ο Πρόνιος, 
Ο Φέζος και ο Σουμπήμπεης, Μαλίκης και Δαλιάνης,
Σφάζουν κρυφά τους Χριστιανούς δέρνουν και φοβερίζουν,
 Και αρματωμένοι στα χωριά οι Λήσταρχοι γυρίζουν,
 Αρβανιτιά στρατολογούν πόλεμον για να κάμουν,
Που τρόμαξαν τους Χριστιανούς τους προύχοντες του τόπου,
Τους πρώτους της Παραμυθιάς και τον Μητροπολίτη.
Κάμνουν και αυτοί Συμβούλιο τον τόπον πώς να σώσουν,
 Και προσκαλούν τον Αρχηγό τον Μάρκο Δεληγιαννάκη.
 

 Του λέγουν να μείνη ακόμη εκεί, γιατί η Τουρκιά εσηκώθη,
 Δέρνει και σφάζει Χριστιανούς έξω στην Επαρχία,
Και μέσα την Παραμυθιά καυχούνται πως θα κάψουν.
Μηνά ο αρχηγός ως τάκουσεν, εις τα Σουλιοτοχώρια,
Να παν εις την Παραμυθιά διακόσια παλληκάρια, 
Μηνά εις τους Καπετάνιους του που είχε πάντα κοντά του,
 Όταν πολέμα την Τουρκιά σ' αυτά τα ίδια μέρη.
Γράφει μηνά του Βερναδή και του Γιάνναρο Γιάννη,
 Του Ζάγκα και του Καταραχιά και του Σπανοβαγγέλη,
 και του Αρβανιτοθόδωρου του Δούμα και του Ζώη,
Του Πανταζή και του Καρρά και τ' Αρβανίτη Χρήστου,
Και του Σουλιώτη μήνυσε του Γιώτη και εις τους άλλους.
 
Και το πρωί μια Κυριακή του Μάρτη την δεκάτη,

 Ο Δεληγιαννάκης κίνησε στην Τσαμουριά να υπάγη.
 Δεξιά ζερβά του ακολουθούν δυο άξια παληκάρια, 
Μ' άρματα ασημοστόλιστα δυο μπιστικοί λεβέντες,
 Ο Κανάκης ο Βουγιούκαλος και ο Νομικός ο Γιώργης,
Και άλλοι διακόσιοι διαλεκτοί με δέκα Καπετάνιους,
Διαβαίνουν' που την Σέλιανη και εκεί Αρχηγός προστάζει,
 Να χαιρετίσουν τους νεκρούς που είχαν εκεί θαμμένους,
 Βαράει η σάλπιγγα γραμμή και όπλα παρουσιάζουν,
 Και την Σημαία του Σταυρού πάνω στους τάφους στένουν,
 Και ο Αρχηγός μ' ευλάβεια λόγο τωνε διαβάζει,

 Και σαν τον αποδιάβασε χίλια τουφέκια ρίχνουν, 

Καβαλικεύει ο Αρχηγός και εμπρός σ' όλους διατάσσει.
 Να κατεβούν στον Καλαμά στης Τσαμουριάς τα μέρη.
Λίγες ημέρες πέρασαν και εγύρισαν οπίσω,
 Που τα χωριά της Τσαμουριάς, στην Σέλιανην διαβαίνουν,
 Κοντά στους Τάφους των νεκρών στα μνήματα ανδρειωμένων.
Διατάσσει πάλι Αρχηγός για να τους χαιρετίσουν,
 Και αντί λιβάνι και κερί ακούσθη μέγας κρότος,
 Του τουφεκιού και του σπαθιού στου Λίβερη το ρυάκι,  
Ξυπνά ο Κουτούπης και ρωτά και ο Γεώργης ο Λακτάρας,
Ξυπνά το κρητικόπουλο ο Μανώλης ο Πατεράκης.
 Ξυπνούν και οι άλλοι ήρωες και οι άλλοι σκοτωμένοι,
 και βλέπουν αίμα ποταμό στου Λίβερη το ρυάκι.

Και εβδομήντα δυο κορμιά Λησταρχοαρβανιτάδων,
Και τότε αρχίζουν οι νεκροί πολεμικό τραγούδι,
 Και σαν άγγελοι ψάλανε δίπλα στην Άγια Μαύρα.
Γεια σου χαρά σου Αρχηγέ Δεληγιαννάκη Μάρκο,
 Σε καμαρώνουν οι ζωντανοί και ημείς οι σκοτωμένοι,
 Και οι αρχηγοί μας οι παλαιοί χαιρετισμό σου πέμπουν.
 Από το Σούλι ο Μπότσαρης, Τζαβέλλας και Κατσαντώνης,
 Και από το Κούγκι ο Σαμουήλ σου στέλνει την ευχή του.
 Να ζήσης και να χαίρεσαι τα ένδοξα άρματα σου,
 και το σπαθί σου όλη η Τουρκιά να τρέμη να φοβάται.

5). Μωρέ τι να γράφουν τα χαρτιά το γράμμα τι να λέγη,
Που φέραν εις τον Αρχηγό και εχάλασ' η καρδιά του.
Συλλογισμένος κάθεται που είχε χαρά μεγάλη,
Πως φευγομε νε νικηταί και πάμε στην Αθήνα,
Αυτά λέγε στην Πρέβεζα την υστερνήν του Μάρτη.
Ο οπλαρχηγός ο Βερναδής ο για τον Αρχηγόν του,
 Και φίλον του αδελφικό τον Μάρκο Δεληγιαννάκη.
Εκεί που τρωγεν και έπινεν με τα' άλλα παληκάρια,
Ρωτά τους δυο του ακόλουθους που είχε πάντα κοντά του.
 Τον μπιστικό του Νομικό και τον Βουγιουκαλάκη.
Για να του πουν τι έχει αρχηγός και είναι κλειστή η καρδιά του
Και ο Αρχηγός των τους γροικά και απάντησιν τους δίδει.
Παιδιά μου μη πικρένεσθε και ακούστε το μαντάτο,
Πίσω μου γράφουν να στραφώ στα Γιάννενα να υπάγω,
να μπω εκεί στην φυλακή στ' Αλή Πασά το Κάστρο.

 Να μή φωνάζη η Αρβανιτιά η Αυστρία και η Ιταλία,
 Πως μ' έστειλεν ο Βασιλιάς και αυτός ο Βενιζέλος,
 Και έσφαζα και ετουφέκιζα Μπέηδες Αρβανίτες.
Φεύγω και σας αφήνω υγειά και αμέτε στην ευχή μου.
 Γλήγωρα στην Αθήνα μας θαρθώ ν'ανταμωθούμεν.
 Φιλεί τα παληκάρια του και ευθύς καβαλικεύει.
 Και φεύγει για τα Γιάννενα και οπίσω δεν κυττάζει.
 Μα οι μπιστικοί του ακόλουθοι δεν παν εις την Αθήνα.
Τον Αρχηγό των ακλουθούν κρυφά κρυφά από πίσω.
 Και παν και αυτοί στα Γιάννενα μαζί του ν' αποθάνουν.
 Αν τύχη και θανατωθή στα Γιάννενα Αρχηγός των.

6).  Εσείς πουλιά της Τσαμουριάς και αϊδόνια του Σουλίου,
 Μην είδατε τον Αρχηγό τον Μάρκο Δεληγιαννάκη,
 Γιατί τον κραίνει η Τσαμουριά το Σούλι του φωνάζει.
 Και η όμορφη Παραμυθιά καλήν καρδιά δεν κάνει,
Μωρέ και που να πήγενε και που να λειμεριάζη,
 Και ούτε στην Σπάτα φαίνεται ουδέ και εις τον Κορίλλα.
 Και εις την Βριτσάχα ούτε εκεί δεν έκαμε λημέρι.
Κι ο Ολίτσικας στ' άλλα βουνά αποκρίνεται και λέει,
Μωρέ σεις αδέλφια μου βουνά Σούλι μου δοξασμένο,
 Παραμυθιά και Τσαμουριά μην σκούζετε μην κλαίτε.
Μα ο Αρχηγός σας βρίσκεται στ' Αλή Πασά το Κάστρο.
 Στην φυλακή στα Γιάννενα τον έχει ο Βενιζέλος,
Οι Αρβανίτες να σιωπούν η Αυστρία και Ιταλία,
Για τους Λήσταρχους πουσφαξε στου Λίβερι το ρυάκι.

 Και αυτός γράφει του Βασιλιά γράφει του Βενιζέλου,
 Να τον αφήσουν ελεύθερο λίγες ημέρες μόνο.
 Να κατεβή στην Τσαμουριά να πάη όπου δεν επήγε,
 Να πιάση και τους επίλοιπους Μπέηδες Καπετάνιους.
Να τους δικάση εις θάνατον και οπίσω να γυρίση,
 Και μοναχός του να δεχθή μ' αλήθεια και όχι ως ψεύμα,
 Να τον δικάσουν εις θάνατον να τον ετουφεκίσουν,
Σαν εκδικηθή όσα κάμασιν οι Τουρκαρβανιτάδες.
Εις του Τζαβέλα τα παιδιά στου Μ. Μπότσαρη τα γκόνια,
 Και εις την γενιά του Σαμουήλ.
7).  Μωρέ σεις βουνά περήφανα και σεις Σουλιωτοχώρια,
 Μην κλαίτε για τον Αρχηγό τον Μάρκο Δεληγιαννάκη,
 Μ'αυτόν δεν τον εχάλασαν μα ελεύθερον τον έχουν.
  Στο Κάστρο του Αλή Πασσά εκεί περιδιαβαίνει,
 Κάτω την Λίμνην συντηρά τα Γιάννενα κυττάζει,
 Και τραγουδεί χαρούμενος τ'Αλή Πασά τραγούδι,
Τραγούδι της Βασιλικής και της Κυρά Φροσύνης,
 Και από την χαράν του την πολλή τα μάτια του δακρύζουν,
 Συλλογισμένος κάθεται τον νουν του στρέφει οπίσω,
 Στο Σούλι στην Παραμυθιά και εις τα Τσαμουροχώρια,
Και άλλο τραγούδι και άλλο σκοπό αρχίζει μοναχός του. 

 Και λέει με παράπονο με μάτια βουρκωμένα,
Ολίτσικα περήφανε να μου κάνες τη χάρι,
 Να χαμηλώσης μία στιγμή να μου βγορίση η Σπάτα,
 Και ο Κορρίλας όμορφος, και η ξακουστή Βριτζάχα,
Να χαμηλώνανε και αυτά να ειδώ εκείνα τα μέρη,
Παραμυθιάς και Τσαμουριάς και τα Σουλιωτοχώρια.
 Το Πόποβο την Σέλιανη και αυτήν την Λαμπανίτσα.
 Να ιδώ πως ζουν ελεύθερα τ' αδέλφια μας κει πέρα,
 Να γιατρευθούν οι πόνοι μου και το παράπονο μου.


 

ΔΥΟ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΚΑΠΕΤΑΝ ΜΑΡΚΟ ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΑΚΗ
(χειρόγραφα επί του πρωτοτύπου της «Συλλογής Πολεμικών Τραγουδιών»
(υπό Β.Γ. Βερναδή, οπλαρχηγού)
ΠΡΩΤΟΝ). Θέε μου και πατέρα μου, Χριστέ και Παναγιά μου
κι' εσύ Άγιε μου Γιώργη μου, δεχθείτε κι' από μένα
την δέησί μου σήμερο, την προσευχή που κάνω
και με τα δάκρυα της χαράς το χώμα τούτο βρέχω.
Το χώμα που επότισε του αίμα του Βλαχάβα
και τόσων άλλων Χριστιανών
κι' Αρχηγοκαπετάνιων
κι' εθέριεψεν ο Πλάτανος ετούτος που με σκιάζει.
Γονατιστός προσεύχομαι με βουρκωμένα μάτια
κι' ευχαριστώ την χάρη σας, δοξάζω τ' όνομα σας,

που μ' αξιώσετε να μπω στα Γιάννενα, στο Κάστρο.
Στο κάστρο του Αλή Πασά, στον Πλάτανο να κάτσω,
να ιδώ νεκρούς που ξύπνησαν, ψυχές που αναστήθηκαν
και τ' άρματα και τα σπαθιά ξαναζωστήκαν πάλι
κι' υψώσανε τα φλάμπουρα ο Θύμιος ο Βλαχάβας
κι' ο Κατσαντώνης δίπλα του την λευτεριά γιορτάζουν,
ο Μπότσαρης κι' ο Σαμουήλ κι' ο Κίτσος ο Τζαβέλλας.

ΔΕΥΤΕΡΟΝ).  (προφανώς απευθύνεται στα παιδιά του φονευθέντος
στο Σκρα τον Μάϊο 1918, αδελφού του Ηλία Δεληγιαννακη).
Πέ μου θείε μου και σε μένα πέ μου θείε μια φορά,
γιατί δεν έχουμε πατέρα και γιατί είμεθα ορφανά.
Θα σας το ειπώ παιδιά μου μόνο λέτε το κι' εσείς,
με τραγούδι, όχι με κλάϊμα, μη δακρύσωμεν κανείς.
 Είχετε κι' εσείς πατέρα και πατέρα μια φορά.
Καπετάνιο ξακουσμένο Μα σκοτώθηκε στο Σκρα.
 Κει που κτύπαν τους Βουλγάρους και την άπιστη Τουρκιά,
εις τα σκλαβωμένα μέρη για να δώση λευτεριά.


 

ΘΕΣΠΡΩΤΙΑ:
Μια σπουδαιότατη ιστορική εργασία του διακεκριμένου συμπατριώτη μας
ιστορικού Μάριου Μπίκα , της εποχής 1912. Ο κύριος Μπίκας έχει γράψει
βιβλία και αρθρογραφεί σε αρκετές Θεσπρωτικές εφημερίδες και περιοδικά.
(Το παρόν κείμενο που ακολουθεί είναι
εξ ολοκληρου από τον κύριο  Μάριο Μπίκα).

mpikas.jpg - 20.13 KB 

(( ΟΙ ΟΠΛΑΡΧΗΓΟΙ ΠΟΥ ΕΛΑΒΑΝ ΜΕΡΟΣ
ΣΤΗ ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΣΚΑΛΑΣ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΣ

Ο ΠΑΠΑΤΡΟΜΑΡΑΣ ΚΑΙ Ο ΚΑΠΕΤΑΝ ΜΑΡΚΟΣ, η, ΣΠΑΝΟΒΑΓΓΕΛΗΣ
 
ΤΑ ΧΩΡΙΑ ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΤΗ ΣΚΑΛΑ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΣ

Με βάση τη Σκάλα της Παραμυθιάς, τα χωριά που βρίσκονταν ανατολικά
 ή βορειοανατολικά της ονομάζονταν 
Σκαλοπανήσια και οι κάτοικοί τους
Σκαλοπανήσιοι. Τα χωριά αυτά είναι το Ελευθεροχώρι, η ΄Ανω Σέλλιανη,
η Σαλονίκη, η Λαμπανίτσα, η Βερενίκη, το Πετούσι και το Πόποβο
(σήμερα Αγία Κυριακή).
Με την παραμικρή αφορμή ή υποψία οι αγάδες
της Παραμυθιάς και των γύρω από αυτήν μεγάλων χωριών, εξεστράτευαν
εναντίον τους,  πυρπολούσαν τα σπίτια, συλλάμβαναν τους άντρες, 
τους βασάνιζαν και τους φόνευαν ή τους μετέφεραν σιδηροδέσμιους
στα Γιάννενα, όπου εκεί τους καταδίκαζαν και στη συνέχεια τους
έκλειναν  στα υπόγεια των φυλακών του κάστρου ή στις φυλακές άλλων
πόλεων, όπως του Μπίτολα και της Κωνσταντινούπολης.
Μέσα στις φυλακές αυτές, πολλοί έγκλειστοι,
μην αντέχοντας τις σκληρές συνθήκες ζωής, απεβίωναν προτού
αποφυλακιστούν. Για την αντιμετώπιση της κατάστασης αυτής επώνυμοι
άντρες των χωριών Ποπόβου, Βερνίκου και Ζωτικού σχημάτισαν
αντάρτικα Σώματα με τα οποία απόκρουαν τις επιδρομές των Τούρκων
και επέφεραν παράλληλα  μεγάλα πλήγματα στον τακτικό τουρκικό στρατό.
Το χωριό Βερενίκη. 
Το χωριό Βερενίκη (παλιά Βερνίκο) αυτοδιοικητικά  υπάγεται στο Νομό Ιωαννίνων,
Δήμο Μολοσσών, ενώ εκκλησιαστικά στη Μητρόπολη Παραμυθιάς.
Στα μέσα του 18
ου αιώνα είχε υποταχτεί στην κοινοπολιτεία του Σουλίου και
πλήρωνε σ’ αυτή υψηλό φόρο προστασίας. Την εποχή
της Τουρκοκρατίας,
μετά την πτώση του Σουλίου (1803), ήταν τσιφλίκι του Αγά Πρόνιου 
της Παραμυθιάς. Στους απελευθερωτικούς αγώνες της Ηπείρου 1912 – 1913
συμμετείχε με τους οπλαρχηγούς Παπατρομάρα (
Παπαδημήτρη Λιόντο)
και καπετάν Μάρκο ή Σπανοβαγγέλη
( Γρηγόρη Κολιούση
), οι οποίοι
είχαν σχηματίσει αντάρτικο Σώμα, αποτελούμενο, σύμφωνα
με γραπτές μαρτυρίες, από 30 επίλεκτους άντρες. 


( Οι Βρύσες στην Σκάλα της Παραμυθιας, μάρτυρες των αιματηρών αγώνων
των Θεσπρωτών αγωνιστών για την ελευθερια της Θεσπρωτίας ) .

Φωτό-αρχείο Θωμ. Στ. Γκίνης

wrisi-skala-paramithias.jpg - 229.51 KB


 
Ο ΠΑΠΑΤΡΟΜΑΡΑΣ   (1874 - 1972) 
Το πραγματικό όνομα του Παπατρομάρα ήταν Δημήτρης Λιόντος
του Ιωάννη.  Γεννήθηκε στο χωριό Βερνίκο. Χειροτονήθηκε ιερέας.
Η  Πρεσβυτέρα του Κωνστάντω το γένος Χαλιασου (Βερνίκο) απεβίωσε
σε νεαρή ηλικία. Μαζί της απόκτησε τρεις  κόρες : Τη Φωτεινή,
τη Μαρία και την Ελένη. 
Η Φωτεινή παντρεύτηκε  δυο φορές :
Την πρώτη το Βαγγέλη Κολιούση.  Μαζί του απέκτησε ένα γιο τον
Παναγιώτη και τη δεύτερη το Γεώργιο Κάτσιο με τον οποίο απόκτησε
5 παιδιά, ( 3 κοπέλες και 2 αγόρια). Οι δυο σύζυγοι της Φωτεινής ήταν
σώγαμπροι.
Η Μαρία παντρεύτηκε στο Βερνίκο το Νικόλαο Νικολάτο 
και μαζί του απόκτησε 9 παιδιά.
Η Ελένη παντρεύτηκε στο Ζάλογγο το
Νικόλα Τζούρτζο. Μαζί του  απόκτησε δυο παιδιά το Σπύρο και το Φώτο. 
Απέθανε πάνω στη γέννα του δεύτερου γιου της. 
Το 1917 ο Παπαδημήτρης, έχοντας υπόψη τη ρήση « όπου κτίζεται ένα
σχολείο, γκρεμίζεται μια φυλακή », δώρισε
στην κοινότητα Βερνίκου
οικόπεδο, ευρισκόμενο στο κέντρο του χωριού, εντός του οποίου
ανεγέρθηκε το δημοτικό σχολείο της.
Ο Παπαδημήτρης απεβίωσε στη
γενέτειρά του, λόγω ασφυξίας, που προκλήθηκε από την ανάφλεξη
πυρκαγιάς στην οικία του.
(Πληροφορίες η Ελένη Καλογήρου, σύζυγος Νικόλαου Κολιούση(Βερενίκη)
και οι Δήμοι :  Σουλίου
Χριστίνα Γώγου και Μολοσσών Κώτσης Δημήτριος

Η Ελένη Καλογήρου σύζυγος του  Νικόλαου  Κολιούση (Βερενίκη) :
«  ΄Αγιο να ’ναι το χώμα που σκεπάζει τον Παπαδημήτρη. Ο Παπαδημήτρης
ήταν πολύ καλός παπάς. Είχε πολλά ζώα και τσοπαναραίους. ΄Οποιος περνούσε
από το χωριό, έτρωγε στο σπίτι του ψωμί. Υποστήριζε και βοηθούσε
όλους τους χωριανούς.  Για να μην πληρώνουν τα χωράφια τους φόρους
στους Τούρκους, έκτιζε σ’ αυτά παρεκκλήσια και τα ’γραφε βακούφια.
Γι’ αυτό το χωριό μας έχει 11 παρεκκλήσια. Με τους Τούρκους δεν τα
πήγαινε καθόλου καλά.  Στο χωριό μας σώθηκε κι η εξής ιστορία :
΄Ηρθαν κάποτε Τούρκοι του αγά της Παραμυθιάς για να μαζέψουν τους
φόρους από το Βερνίκο και τα γύρω χωριά. Ο Παπαδημήτρης τη μέρα που
φόρτωσαν τα ζώα τους με τα γεννήματα και τις λίρες για να  τα παν στον
αγά, ειδοποίησε κρυφά τους άντρες του και  έστησαν καρτέρι στη Σκάλα
της Παραμυθιάς.  Όταν έφτασαν εκεί οι Τούρκοι, τους επιτέθηκαν και τους
σκότωσαν. Στη συνέχεια πήραν τα φορτία με τα γεννήματα και τις λίρες
και τα ’φεραν στο Βερνίκο, όπου ο Παπαδημήτρης
τα μοίρασε στους δικαιούχους ».

(Φωτό και Λεζάντα από το βιβλίο του Γεωργίου Μάνου
(Καπετάν Κρομμύδας), Ιωάννινα 2002, σελ. 160).
« Ο Πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Λιόντος  από τη Βερενίκη.» 

Liontos.jpg - 20.48 KB 

Πάνου Τζιόβα : σελ. 146  :
«  Μεταξύ των ετών 1905 – 1910 ) ο τότε εφημέριος του Βερνίκου
Δημήτριος Λιόντος, εξουσιοδοτημένος, πιθανότατα, από τους
κατοίκους, πραγματοποίησε μερική αγορά κτημάτων του χωριού από το
τουρκικό δημόσιο και τους Τούρκους ιδιοκτήτες, όπως πιστοποιούν 
τα παρακάτω ανέκδοτα έγγραφα, που έχουν μεταφραστεί από το
επίσημο
τουρκικό κτηματολόγιο και τα οποία μας τα παραχώρησε για δημοσίευση
ο Δημ. Κολιούσης, κάτοικος Βερνίκου ».
 Πάνου Τζιόβα  (ό.α.) σελ. 217


 

Ο καπετάν Μάρκος ή  Σπανοβαγγέλης ( 1875  – 1964 ).

Το πραγματικό ονοματεπώνυμο του καπετάν Μάρκου ή Σπανοβαγγέλη ήταν
Γρηγόρης Κολιούσης. Γεννήθηκε στο Βερνίκο και απεβίωσε στο Μαργαρίτι.
Γονείς του ήταν ο Μάρκος Κολιούσης και η Βασιλική.  Σύζυγός του η Ανθούλα  το
γένος Γκόλια (Βερνίκο).
Από το γάμο τους γεννήθηκαν : 
   Α. 4 κόρες  που παντρεύτηκαν : Η Χάιδω στο Βερνίκο τον Αναστάση Παργανά και
μετοίκησαν στη Φασκομηλιά.
Η Πανάγιω στο Βερνίκο το Θεόδωρο Βάσσιο
και μετοίκησαν στο Μαργαρίτι – Πάργα.
Η Ευδοκία στο Κεράσοβο το Δημήτριο
Δημητριάδη και μετοίκησαν στη Σκορπιόνα  και στη συνέχεια στην Ηγουμενίτσα. 
Η Βασιλική στη Λαμπανίτσα το Σωτήρη Γιάκη και μετοίκησαν στον Παραπόταμο.

(Φωτό και λεζάντα από το βιβλίο του Γεωργίου Μάνου (ό.α),  σελ. 157)
« Ο Καπετάν Σπανοβαγγέλης ( Γρηγ. Κολιούσης ) απ’ τη Βερενίκη Ιωαννίνων.
Πολέμησε με τον καπετάν Κρομμύδα κατά των Τούρκων το 1912 - 1913
στο κάστρο του Ελευθεροχωρίου και στην Κακιά Σκάλα της Παραμυθιάς ».

 spanogaggelis1.jpg - 81.29 KB

Β.   4  αγόρια :  Ο Γιάννης, δάσκαλος. Σύζυγός του η Λαμπρινή  Παππά, κόρη του
Παπαντώνη από την Παραμυθιά. Από το γάμο τους γεννήθηκαν ο Αχιλλέας,
Βουλευτής και Υφυπουργός Γεωργίας, και ο Χαρίσης. 
Ο Κώστας, ιερέας, διακόνησε στη Βερενίκη και στο Μαργαρίτι, όπου και απεβίωσε.
Ο Γιώργος, ιερέας,  διακόνησε στο Λαδοχώρι, στο οποίο και απεβίωσε.
Ο Νικόλας, αγροφύλακας, μετοίκησε στο Βασιλικό Ηγουμενίτσας, όπου σήμερα (2013)
ζει  σε βαθιά γεράματα με τη σύζυγό του Αφροδίτη το γένος Τάλου (Παραμυθιά ).

( Πληροφορίες : Ο Παπαμάρκος Κολιούσης (Ιερέας στη Ν. Σελεύκεια Ηγουμενίτσας και
εγγονός του Γρηγόρη Κολιούση), 
η Ελένη Καλογήρου, σύζυγος Νικόλαου Κολιούση
(Βερενίκη), η Αφροδίτη Τάλου, σύζυγος του Νικ. Κολιούση (Βασιλικό Ηγουμενίτσας) 
και οι  Δήμοι : Σουλίου
Χριστίνα Γώγου και Μολοσσών Κώτσης Δημήτριος ).
  Νέα του Μαργαριτιού, αριθμ. φύλλου 195,
Φεβρουάριος – Μάρτιος 2001,
(Αρχείο Θωμά  Στ. Γκίνη ).

α. Σελ. 8    «  ΣΠΑΝΟΒΑΓΓΕΛΗΣ Ο ΑΓΩΝΙΣΤΗΣ .
Τι έγραψε ο αείμνηστος Σπύρος Μουσελίμης

 Στο Μαργαρίτι, στην αγκωνή του σπιτιού του παπά του χωριού κάνει τα γεράματά του,
θυμούμενος τα νεανικά του χρόνια ο άλλοτε αητός των κορυφών της Σπάτας και
των φαραγγιών του Βυσανιού, αγωνιστής του Ηπειρομακεδονικού αγώνα
Γρηγόρης Μάρκο Κο-λιούσης ή καπετάν Σπανοβαγγέλης .
Το 1908 κατατάχτηκε
στο αντάρτικο Σώμα του
Γιάννη Πουτέτση ή Καλαμά, περιτρέχοντας σαν ζαρκάδι
μαζί του όλη την ΄Ηπειρο και παράμεινε κοντά του ως το Γενάρη του 1910, όπου
και αφού διαλύ-θηκε το σώμα, διαταγή της ηπειρωτικής Εταιρείας κι ο Πουτέτσης
έφυγε και εγκαταστάθηκε στον Αλμυρό της Θεσσαλίας, αυτός τρα-βήχτηκε στις τ
σαρκές των βουνών της πατρίδας του. Έλαβε μέρος σε πολλές μάχες, όπως στο
Γαρδίκι της Θεσσαλίας, στη Βλαχοκερασιά των Γρεβενών, στα Τζουμέρκα υπό την
αρχηγία του λοχαγού Βλαχο-γιάννη, στη Σκάλα της Παραμυθιάς υπό την αρχηγία
του Δεληγιαννάκη, στην Πλέσια (20.2.1913).
Ο  αγωνιστής Σπανοβαγγέλης Γρηγόρης Κολιούσης είχε και ποιητική κλίση ». 

(σ.σ. Το παραπάνω κείμενο δημοσίευσε ο αείμνηστος Σπύρος Μουσελίμης
για πρώτη φορά στην εφημερίδα της Ηγουμενίτσας
«
Θεσπρωτικό Βήμα », τη Δευτέρα 2 Δεκεμβρίου 1963) 



β. Σελ.9     
Το ιστορικό  των ανταρτοομάδων  1908-1912-1913
  (Του ΘΕΟΔΩΡΟΥ  Γ. ΒΑΣΣΙΟΥ) .
« Στην περιφέρεια Παραμυθιάς τα χρόνια αυτά οι κάτοικοι οργανώθηκαν
σε ανταρτοομάδες, για ν’ αγωνιστούν για την απαλλαγή τους από τον τουρκικό
ζυγό.
Ένας από τους οπλαρχηγούς αυτών των ομάδων ήταν και ο από το
Βερνίκο Γρηγόριος Κολιούσης με το ψευδώνυμο, για προφύλαξη
απ’ τους Τούρκους, 
Σπανοβαγγέλης » (…)
(σ.σ. Περισσότερες λεπτομέρειες για το Γρηγόρη Κολιούση μπορεί  κανείς
να διαβάσει στην ιστοσελίδα  www.margariti-gr.de του Μαργαριτιού, και
στην Κατιγορία, Γνωρίζετε Ότί;; την οποία επιμελείται
ο Θωμάς Στ. Γκίνης.
Εκεί είναι αναρτημένο και το ιστορικό ποίημα
του Γ.Κ. με τίτλο “
Ο Καπετάν Σκοτίδας “ ).



deligiannakiskld.jpg - 159.46 KB

Διακρίνεται
ο Γρηγόρης Κολιούσης στην πρώτη σειρά, σε ύπτια στάση, δεύτερος
από τα αριστερά, με σκούφο, μούσι και το όπλο του να ακουμπά στο δεξί του πόδι..
Αμέσως αριστερά  του στην ίδια στάση με τα πόδια σταυρωμένα,
 διακρίνεται
ο Μάρκος Δεληγιαννάκης.
(  Φωτό :  Από το αρχείο του Θωμά Στ. Γκίνη ).



Το αντάρτικο σώμα του Παπαδημήτρη και του καπετάν Μάρκου.

 Σύμφωνα με τη μαρτυρία του ιστορικού συγγραφέα Πάνου Τζιόβα, ο Παπαδημήτρης
και ο  καπετάν Μάρκος Κολιούσης
είχαν συγκροτήσει  ένα αντάρτικο Σώμα
με έδρα το Βερνίκο και από άντρες που προήρχοντο από το χωριό τους και
τη γύρω περιοχή.
Στις 19 Οκτωβρίου 1912, δύο εβδομάδες μετά την έναρξη των
πολεμικών επιχειρήσεων του ελληνικού στρατού στην ΄Ηπειρο εναντίον των
Τούρκων, ο Παπαδημήτρης και ο καπετάν Μάρκος μετέβηκαν μαζί με
άλλους
άνδρες στην Φιλιππιάδα   και παρέλαβαν από το εκεί ελληνικό Στρατηγείο 64 όπλα
και 14 κιβώτια φυσίγγια. Για την λήψη του πολεμικού αυτού υλικού υπέγραψε
ο Παπαδημήτρης το παρακάτω έγγραφο (απόδειξη παραλαβής) ως
Ιερεύς
Δημήτριος
και όχι ως αρχηγός αντάρ-τικου Σώματος,
με την δέσμευση να διατηρήσει σώμα 100 αντρών.
Κ.Δ. Στεργιοπούλου : « Το Μικτόν Ηπειρωτικόν Στράτευμα κατά την ελευθέρωση τ
ης Ηπείρου (Οκτώβριος – Νοέμβριος 1912), Αθήνα 1968, σελ. 127 :    
  « Αρ.20     [Α.Μ.1]
Παρέλαβεν ο ιερεύς Δημήτριος εκ Βερνίκου 64 όπλα και 14 κιβώτια
φυσίγγια, υποχρεούμενος να έχη 100 παλληκάρια.
Φιλιππιάς 19 Οκτ.1912   Ιερεύς Δημήτριος »

Η παραλαβή και η μεταφορά των όπλων:
Για να παραλάβουν οι  ΄Ελληνες οπλαρχηγοί τα όπλα και το πολεμικό υλικό από τη
Φιλιππιάδα, στην οποία έδρευε την εποχή  αυτή (19.10.1912) το Στρατηγείο της
Ηπείρου και να τα μεταφέρουν στα χωριά τους, έπρεπε να διέλθουν από ορεινές
και δύσβατες ατραπούς και να περάσουν τα τουρκικά σύνορα από σημεία που δεν
φυλάγονταν από Τούρκους στρατιώτες. Η επιχείρηση αυτή ήταν δύσκολη και πολύ
επικίνδυνη, αν λάβει κανείς υπόψη ότι κατά τις διαδρομές πήγαινε - έλα είχαν μαζί τους
και φορτωτικά ζώα και μπορούσαν να πέσουν πάνω σε τουρκικές περιπόλους, με τις
οποίες έδιναν πραγματική μάχη. Για τους λόγους αυτούς η μεταφορά κυρίως των όπλων
συνοδεύονταν πάντα από πολλούς και καλά εκπαιδευμένους και εξοπλισμένους άντρες.


 

Το Σώμα του Βερνίκου στην κατάληψη της Σκάλας της Παραμυθιάς

 Στις 26.11.1912 ο τακτικός ελληνικός στρατός  και τα εθελοντικά και αντάρτικα Σώματα
της περιοχής  κατέλαβαν τη Σκάλα της Παραμυθιάς, μετά από ολοήμερη μάχη.
Στη μάχη αυτή πήρε μέρος και το αντάρτικο Σώμα του Βερνίκου  με  τους
οπλαρχηγούς
Παπαδημήτρη και  καπετάν Μάρκο
Γ. Τσοκόπουλου  « Ιστορία Ελληνοτουρκικού πολέμου 1912 – 1913»,
Ατλαντίδος Β΄., Νέα Υόρκη 1914, σελ. 622 :
« Οι κατέχοντες το φρούριον και το πλησίον Ελευθεροχώρι Τούρκοι του τακτικού στρατού
και χωροφύλακες ανήρχοντο εις 250. Την 4
ην πρωινήν ο οπλαρχηγός Κουτούπης,
ο Ν. Βάρφης και ο Γιώτης μετά των ανδρών των κατέλαβον τα απέναντι του
φρουρίου υψώματα.  ΄Αλλα υψώματα προς τα αριστερά κατείχεν από της
εσπέρας σώμα εντοπίων υπό τον 
Παπαδημήτρην. Ο καπετάν Κρομμύδας με
το σώμα του κατέλαβε τας υπωρείας τας απέναντι των λόφων, ους κατείχεν
ο Παπαδημήτρης  ».
 
Σπύρου Μουσελίμη :  Το Πόποβο, 1970,   σελ. 48  :«… στις 20 Νοέμβρη 1912
συγκεντρώνονται στο Πόποβο αρκετές ένοπλες δυνάμεις. Ο Κρητικός Μάρκος
Δεληγιάννης (σ.σ.Δεληγιαν-νάκης) με 30 Κρητικούς και Ηπειρώτες αντάρτες,
ο Κερκυραίος Βάρφης, αξιωματικός της  Ελληνικής Χωροφυλακής με 10,
οι αδερφοί Καραίοι από τη Λιβίκστα με 150
, ο Παπα Δημήτρης Λιόντος με το
Γρηγόρη Μάρκο Κολιούση (καπετάν Σπανοβαγγέλη) από το Βερνίκο με 30

και άλλοι ένοπλοι ».    
  Κωνσταντίνου Α. Βακαλόπουλου :   ΄Ηπειρος, Θεσσαλονίκη 1992, σελ. 673 - 674 :
« Οι μπέηδες της Θεσπρωτίας και οι τουρκικές συμμορίες συνέχισαν την τρομοκρατική
δράση τους μέχρι την απελευθέρωση της Ηπείρου. Αλλά από το 1908 αντιμετώπιζαν
την αντίσταση των ένοπλων ηπει-ρωτικών ανταρτικών σωμάτων, όπως π.χ. του
Νικολ. Κουτούπη, του Κώστα Ζορκάδη από το Πόποβο
του Γρηγόρη Κολιούση
και Παπαδημήτρη από το Βερνίκου
». (…)

 Πάνου Τζιόβα « Η Βερενίκη », έκδοση Δήμου Μολοσσών, Ιωάννινα 2005 σελ. 162 : 

« Στο χώρο του χωριού (σ.σ. του Βερνίκου) και στην ευρύτερη περιοχή της Παραμυθιάς
έδρασαν και οι ένοπλες ομάδες του
ΠαπαΔημήτρη Λιόντου και Γρηγορίου Κολιούση,
που ήταν γνωστοί με τα ψευδώνυμα
Παπατρομάρας και Σπανοβαγγέλης ». (…)

Οι αποθήκες γεννημάτων του Βερνίκου:

 Σύμφωνα με τη γραπτή Διαταγήπου απέστειλε ο καπετάν Κρομμύδας προς τον
Παπαδημήτρη και την Επιτροπή Βερνίκου με την οποία τους παρακαλούσε να
δώσουν σε 12 γυναίκες 240 οκάδες γεννημάτων, συ-μπεραίνεται ότι ο Παπαδημήτρης
και ο καπετάν Μάρκος είχαν καταλά-βει τις εκεί αποθήκες γεννημάτων του αγά Πρόνιου.
Οι αποθήκες
αυτές βρίσκονταν πίσω από την εκκλησία του Αγίου Γεωργίου της
Παλιοχώρας
, συνοικισμού του Βερνίκου. 

Η διάλυση του Σώματος Παπαδημήτρη και καπετάν Μάρκου

 Η διάλυση όλων των ανταρτικών Σωμάτων της  Ηπείρου, μέσα στα οποία ήταν και το
Σώμα  του Παπαδημήτρη και του καπετάν Μάρκου, έγινε κατόπιν της Διαταγής που
απέστειλε ο Διάδοχος Κωνσταντίνος προς το Συνταγματάρχη Χρήστο Μαλάμο
στις 23.02.1913, μετά την απελευθέρωση της Παραμυθιάς  :
 
«  Αριθμ. 212            [Α.Μ.] Αντισυνταγματάρχην Μαλάμον

 Αφοπλίσατε άπαντα τα υφ’ υμάς ανταρτικά Σώματα και τους μεν εγχωρίους των ανταρτών
διατάξατε να επιστρέψωσι εις τας κατοι-κίας, τους δε λοιπούς αποστείλατε εις Πρέβεζαν
εις την διάθεσιν του φρουραρχείου προς επιβίβασιν, αναφέροντές μοι εγκαίρως τον
αριθμόν των τελευταίων τούτων. 
  Ιωάννινα 23-2.-1913.  ΄Ωρα 12.15 εσπερινήν  Κωνσταντινος).

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          Γ. Τσοκόπουλου : « Ιστορία Ελληνοτουρκικού πολέμου 1912–1913 »,
Ατλαντίδος Β Νέα Υόρκη 1914

  Ηπειρωτική Εστία : Τ.3ος(1954), σελ. 146- 147.
(Του Σπύρου Μουσελίμη)

  Κ.Δ. Στεργιοπούλου : « Το Μικτόν Ηπειρωτικόν Στράτευμα κατά την ελευθέρωση
της Ηπείρου (Οκτώβριος – Νοέμβριος 1912), Αθήνα 1968,

    Σπύρου Μουσελίμη : « Το Πόποβο », 1970

  Κωνσταντίνου Α. Βακαλόπουλου
« ΄Ηπειρος », Θεσσαλονίκη 1992

 Παπαγιώργη Ε. Κολιούση «  Τα τριαντάφυλλα »,
Βερενίκη Δωδώνης, 2000

 Νέα του Μαργαριτιού , φύλλο 195,
Φεβρουάριος – Μάρτιος  2001

   Πάνου Τζιόβα  :  « Η Βερενίκη », 
έκδοση Δήμου Μολοσσών, Ιωάννινα 2005

    ( συνεχίζεται)
  Α.Μ. = Αρχείο Μπότσαρη )).



Ευχαριστούμε τον κ. Μαριο Μπίκα  για την πολύτιμη και εμπεριστατωμένη εργασία
που μας εμπιστεύτηκε, σχετικά με τους Αγωνες των Θεσπρωτών και τα αιματηρά
γεγονότα που διαδραματίστηκαν στην περιοχή Σκάλας Παραμυθιας κατά την
περίοδο 1909-1913. Στην ιστορική αυτή εργασία του ο κ. Μπίκας με σοβαρότητα
και εγκυρότητα καταγραφει με μεγάλη σχολαστικότητα τα γεγονότα, με μαρτυρίες
και ντοκουμέντα αδιάσειστα. Όπως ο ίδιος υπογραμμίζει η εργασία αυτή συνεχίζεται.
Αποτελεί ιδιαίτερη τιμή για την ιστοσελίδα μας, η συμβολή του και η βοήθεια του,
στην προσπάθεια μας να παρουσιάσουμε την άγνωστη σε αρκετούς ιστορία
της περιοχής μας. Ευχόμαστε και μελλοντικά ο κ. Μπίκας με την πολύτιμη
πήρα του να μας σταθεί αρωγός στην προσπάθεια μας αυτή.

Επιμέλεια: Θωμας Στ. Γκίνης



 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



 

 

 

 

ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΙΚΗ

 
ΑΚΟΥΣΤΕ LIVE
 ΤΟ ΡΑΔΙΟ-ΛΑΚΚΑ-ΣΟΥΛΙ 
ΜΕ ΤΟ ΠΛΟΥΣΙΟ ΜΟΥΣΙΚΟ
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΟΥ




Ο ΚΑΙΡΟΣ ΣΗΜΕΡΑ
ΣΤΟ ΜΑΡΓΑΡΙΤΙ

Wetter Widget
YoWindow.com yr.no


ΜΑΣ ΒΛΕΠΟΥΝ ΤΩΡΑ


Large Visitor Map

Impressum